DEN HAAG - De gemeente Moerdijk en later de Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant hebben steken laten vallen in de voorbereiding op grote rampen, zoals de brand bij Chemie-Pack in Moerdijk.

Dat concludeert de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid in een onderzoek naar de chemiebrand, die op 5 januari woedde. Ook op nationaal niveau ontbrak het aan regie. Burgemeester Wim Denie van Moerdijk heeft de brand veel te lang onderschat. Daardoor schaalde hij de brand veel te laat op naar bestuurlijk niveau.

De brand brak rond half drie uit. Denie pakte zijn rol als leidinggevende pas 2,5 uur later op. Daardoor vertraagde de burgemeester de bestrijding van de brand.

Volgens de inspectie ontbrak het 'in het veld' ook aan structuur. Leidinggevenden communiceerden niet en er werden tegenstrijdige berichten afgegeven. Door het gebrek aan sturing was er geen compleet beeld van de brand en werd er onder meer te veel bluswater gebruikt. Dat leidde tot een grotere milieuvervuiling. Was de bestrijding wel volgens het boekje verlopen, was Chemie-Pack niet gered.

Gevaarlijke stoffen

Door onvoldoende aandacht voor veilige werkwijzen en procedures zijn brandweerlieden, politiemensen en ambulancemedewerkers tijdens de grote chemiebrand in Moerdijk blootgesteld aan gevaarlijke stoffen. Dit is  de conclusie van de Arbeidsinspectie, die woensdag eveneens een onderzoek naar de brand publiceerde.

De kennis van hulpverleners over het werken met gevaarlijke stoffen en hun risicobewustzijn schoten tekort. Er was wel toezicht op een veilige taakuitoefening maar corrigerende opdrachten aan de werknemers gingen niet ver genoeg, stelt de Arbeidsinspectie.

Chemie-Pack

De Arbeidsinspectie heeft werkgevers opgedragen om hun werknemers en toezichthouders binnen drie maanden nogmaals voor te lichten en bij te scholen over de risico’s en procedures bij incidenten met gevaarlijke stoffen.

De Arbeidsinspectie sprak in totaal vijftig hulpverleners die zijn ingezet bij de bestrijding van de enorme brand bij Chemie-Pack in Moerdijk op 5 januari. In interviews zeggen brandweerlieden en politiemensen bijvoorbeeld dat ze door een onjuiste positie (benedenwinds) en zonder deugdelijke bescherming van de ademhaling hebben blootgestaan aan rook en chemische dampen.

Signalen

Herhaalde signalen aan leidinggevenden over lichamelijke ongemakken en klachten waren geen aanleiding om andere posities in te nemen.

Brandweer en politie aten in de buitenlucht, waardoor gevaarlijke stoffen op hun consumptie kon neerslaan. In de eerste uren na het ontbreken van de brand was er te weinig aandacht voor ontsmetting van werkspullen en kleding. Brandweermensen werkten zonder chemicaliënhandschoenen in verontreinigd bluswater.

Ten minste 160 hulpverleners hadden in de eerste uren na de brand klachten. Negen hulpverleners hadden drie maanden later nog klachten. Die varieerden van brandende ogen, geïrriteerde slijmvliezen en luchtwegen en last van misselijkheid tot een droge keel en lippen.

Fouten

De Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant erkent dat er fouten zijn gemaakt bij de bestrijding van de brand. Zo had de brandweer beter voorbereid moeten zijn op ongevallen met gevaarlijke stoffen en schoot de crisiscommunicatie tekort bij ''wat burgers van de overheid verwachten''.

De veiligheidsregio stelt dat de brand in essentie op de juiste manier is aangepakt. ''Door de gekozen strategie en tactiek hebben we de schade in omvang en ernst beperkt.''

Opstelten

Minister Ivo Opstelten van Veiligheid en Justitie en de lokale autoriteiten nemen alle aanbevelingen van de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid en de Arbeidsinspectie over, zo schrijft hij in een brief aan de Tweede Kamer.

Zo komen er in Moerdijk meer brandweermensen, wordt de beschikbaarheid van brandweerlieden vergroot en hoopt de minister op korte termijn een speciaal schuimblusvoertuig aan te schaffen. Ook wil de minister dat veiligheidsregio's veel meer samenwerken op terreinen waar specialistische kennis nodig is.

Maatregelen

De autoriteiten in Noord-Brabant geven aan een aantal maatregelen te hebben genomen. Zo wordt de specialistische brandweer in Moerdijk uitgebreid.

Ook heeft de veiligheidsregio samen met het Havenschap Moerdijk, de gemeente en de provincie een integraal plan van aanpak opgesteld en een samenwerkingsverband ingesteld waarin de taken en verantwoordelijkheden van partijen helder staan verwoord.

De veiligheidsregio neemt ook de aanbevelingen over van de Arbeidsinspectie. ''Een aantal aspecten ten aanzien van de brandbestrijding noodzaakt tot verbetering. Dat geldt in het bijzonder de preparatie op ongevallen die verband houden met gevaarlijke stoffen, inclusief de geoefendheid van het brandweerpersoneel’’, aldus de veiligheidsregio.