AMSTERDAM - De lucht in de vier grote steden wordt niet snel genoeg schoon genoeg. Zonder aanvullende maatregelen moeten Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht in 2015 drastische maatregelen nemen, zoals het afsluiten van wegen.

Dat blijkt uit onderzoek van de lokale rekenkamers uit deze steden, dat dinsdagmiddag wordt gepresenteerd.

Nederland heeft tot 2015 de tijd gekregen om te voldoen aan de Europese normen voor stikstofdioxide. Het vorige kabinet stelde miljarden beschikbaar om de normen te halen.

Dat geld wordt onder meer uitgegeven aan roetfilters, snelheidsbeperkingen, milieuzones en elektrisch vervoer.

Meeste effect

Het meeste effect zou het op grote schaal invoeren van schonere motoren en schonere brandstoffen hebben.

Ook het invoeren van een 80-kilometerzone op snelwegen levert volgens het onderzoek een relevante bijdrage aan het terugdringen van de concentraties stikstofdioxide. Maar dit zijn maatregelen die op nationaal niveau worden geregeld.

Verantwoordelijkheid

Bovendien heeft het NSL niet duidelijk omschreven wiens verantwoordelijkheid het is als de doelen niet worden gehaald voor 2015. Hierover zou de rijksoverheid eenduidiger afspraken met lokale en regionale overheden moeten maken, stellen de rekenkamers.

Ook zou de overheid de leiding moeten nemen in onderzoek naar wat de beste maatregelen zijn om de beoogde afname van uitstoot van bijvoorbeeld stikstofdioxine toch voor 2015 te bereiken.

Boetes

De rekenkamers hebben hun bevindingen dinsdag naar de vaste Kamercommissie voor Infrastructuur en Milieu gestuurd. Het overschrijden van de in Europees verband gestelde normen is slecht voor de volksgezondheid.

Bovendien kan het ertoe leiden dat bouwprojecten geen doorgang kunnen vinden en kan de Europese Commissie Nederland boetes op gaan leggen.

Milieudefensie

De overheid moet snel maatregelen treffen om de luchtkwaliteit te verbeteren, zegt Milieudefensie in reactie op het onderzoek.

De belangenorganisatie roept het kabinet op de kop niet langer in het zand te steken en haar verantwoordelijkheid nemen.

Tot nu toe neemt het kabinet volgens Milieudefensie alleen maar maatregelen die de lucht verslechteren, "zoals het schrappen van de kilometerheffing, het verhogen van de maximumsnelheid en de bezuinigingen op het openbaar vervoer'', aldus de organisatie.

Spitsheffing

Rotterdam moet volgens Milieudefensie de regionale spitsheffing invoeren en aanleg van nieuwe wegen achterwege laten. Daarmee zouden volgens de organisatie de files met 40 procent afnemen en de groei van het autoverkeer significant verminderen.

Daardoor neemt volgens de organisatie de uitstoot van schadelijke stoffen met 8,5 procent af ten opzichte van de gevolgen van de huidige kabinetsplannen.

Amsterdam

Amsterdam is met het lokale plan Schone lucht voor Amsterdam al begonnen met het verbeteren van de luchtkwaliteit en de aanpak van lokale vervuilers, zoals taxi's.

Volgens een gemeentewoordvoerster heeft de Amsterdamse Rekenkamer geen rekening gehouden met het recente plan van VVD-wethouder Eric Wiebes.

Inmiddels heeft de gemeente alle maatregelen ter verbetering van de luchtkwaliteit in de stad al laten herberekenen op hun rendement.

Rekenkamers

Het kabinet-Rutte lijkt te weinig oog te hebben voor de luchtkwaliteit in de Randstad. Deze conclusie trokken woordvoerders van de rekenkamers van Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht bij de presentatie van het rapport.

Veel maatregelen van het kabinet bevorderen de luchtkwaliteit in de Randstad niet. Dat zou wel het geval moeten zijn, stellen de rekenkamers, want het lijkt erop dat de vier steden de Europese normen die gesteld zijn voor 2015 niet gaan halen.

Harder rijden

De Randstad is volgens de rekenkamers op dit moment als het om luchtkwaliteit gaat een van de vuilste plekken van Europa. Dit komt onder meer door de enorme automobiliteit op de wegen rond de vier grote steden.

''Harder rijden, zoals het kabinet nu op sommige wegen heeft doorgevoerd, komt de luchtkwaliteit bijvoorbeeld niet ten goede", stelde Paul Hofstra van de rekenkamer Rotterdam.

Hier sloot Jan de Ridder van de rekenkamer Amsterdam zich bij aan. ''Het kabinet wil de automobiliteit bevorderen", legde hij uit. ''Maar dat doel levert simpelweg een conflict op met de Europese normen voor de luchtkwaliteit. Het kabinet moet dat probleem in elk geval erkennen en te kijken hoe die twee doelen met elkaar te verenigen zijn."