AMSTERDAM - Op het terrein naast het Openluchtmuseum in Arnhem wordt geen gebouw opgetrokken waarin het Nationaal Historisch Museum (NHM) wordt gehuisvest. Dat heeft staatssecretaris Halbe Zijlstra (Cultuur, VVD) vrijdag besloten.

De bewindsman moet zoveel bezuinigen op zijn begroting, dat het volgens hem niet reëel is om aan het project te beginnen, zei hij vrijdag.

De besparingen op zijn cultuurbegroting lopen op jaarbasis op tot 200 miljoen euro. Een nieuw museum bouwen vindt hij daarom niet verantwoord. Omdat hij het doel van het NHM wel belangrijk vindt, blijft de organisatie geld ontvangen.

Daarmee kunnen ze reizende exposities organiseren en de website in de lucht houden. Het NHM doet dat al sinds zijn oprichting in 2008.

Burgemeester

De Arnhemse burgemeester Pauline Krikke wil een gesprek met Zijlstra over het besluit de bouw van het museum te schrappen. ''Dit accepteren we niet zonder meer'', aldus Krikke in een reactie.

Krikke is ''teleurgesteld dat het gebouw voor het NHM nu met één pennenstreek en zonder voorafgaand overleg door de staatssecretaris wordt afgedaan''. De Arnhemse burgemeester wijst op de brief die Zijlstra naar de Tweede Kamer stuurde. Daarin is volgens Krikke sprake van een ongewijzigde doelstelling van het NHM. ''Het is vreemd dat bij die doelstelling nu ineens geen gebouw meer hoort'', aldus de burgemeester.

Krikke (VVD) maakte zich als burgemeester van Arnhem hard om het museum naar haar stad te halen. Zij roept op tot een heroverweging van het besluit. ''Uitstel is in de huidige tijd nog voor te stellen, maar nu ineens afstel is dat niet."

Directeur Schilp

Directeur Erik Schilp van het NHM is teleurgesteld over de beslissing geen pand te financieren voor zijn museum. ''Na twee jaar hard werken raken we de overheidsbijdrage kwijt’’, zei Schilp.

NHM blijft wel geld ontvangen voor reizende exposities en de website. ''We gaan kijken of de private sector kan helpen een fysieke invulling te geven aan onze plannen’’, aldus Schilp.

Besef

Doel van het Nationaal Historisch Museum is het bevorderen van het historisch besef en de kennis van de geschiedenis van Nederland. Aanvankelijk leek het museum een plaatsje te krijgen in de Randstad, maar toenmalig minister Ronald Plasterk koos voor Arnhem.

Het museum zou gebouwd worden op de parkeerplaats naast het Openluchtmuseum, maar over de definitieve vestigingsplaats ontstond later veel discussie.

Toekomst

Dat hoeft van Zijlstra niet meer. ''Er komt geen gebouw. Nu niet en waarschijnlijk ook niet in de toekomst'', oordeelt hij. Wel heeft hij de leiding van het museum gezegd dat zij zelf kunnen proberen om met private middelen een (bestaand) gebouw te betrekken.

Maar Zijlstra ziet dat niet snel gebeuren. Het eerder geopperde plan om het NHM in het leegstaande paleis Soestdijk te huisvesten lijkt daarmee ook kansloos.

Zijlstra heeft geen overzicht van de voorbereidingskosten die al zijn gemaakt om het Arnhemse plan te realiseren.

D66

Tweede-Kamerlid Boris van der Ham (D66) liet vrijdag weten dat hij eerder al naar zo'n overzicht heeft gevraagd en dat zal blijven doen. Hij is blij dat er een knoop is doorgehakt en dat Arnhem geen optie meer is.

''Dat is een onlogische plek omdat daar geen natuurlijke aanloop is van publiek voor een dergelijk museum. Dat was een gebed zonder eind geworden.''

Huis Der Democratie

De D66'er doet Zijlstra de suggestie om het NHM-plan samen te voegen met andere museale plannen, zoals de realisatie van het Huis der Democratie.

''Als je die plannen samenvoegt kan je tientallen miljoenen euro's uitsparen.'' Als er zo'n nieuw, samengevoegd museum zou ontstaan, vindt Van der Ham het logischer dat neer te zetten in Den Haag of Amsterdam.

SP

De SP-fractie wil een debat met de staatssecretaris van Cultuur over zijn besluit om het NHM af te blazen. SP-leider Emile Roemer is ontsteld over het besluit.

''Dit kabinet schept er genoegen in om alles wat van het volk is, af te breken. Of is onze vaderlandse geschiedenis ook een linkse hobby geworden?'', vraagt Roemer zich af.

De vroegere SP-leider Jan Marijnissen was een van de initiatiefnemers voor het Nationaal Historisch Museum, samen met toenmalig CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen. Die laatste is nu vicepremier.

Treurig

Marijnissen zelf noemde het kabinetsbesluit voor de NOS ''buitengewoon treurig''. Hij verwijst ook naar het voorgenomen opheffen van orkesten en koren. ''Dit is een barbaarse coalitie die niks met cultuur te maken wil hebben.''

Ook de PvdA is ontstemd. Kamerlid Jetta Klijnsma vindt dat Zijlstra eerst met de Kamer had moeten overleggen. ''Als je Nederland Nederlandser wilt maken zoals dit kabinet wil - wat je daar verder ook van vindt - dan ga je niet je eigen wortels om zeep helpen.''

Rijksmuseum

Directeur Wim Pijbes van het Rijksmuseum in Amsterdam noemt het ''een verstandig besluit'' om geen gebouw neer te zetten voor het Nationaal Historisch Museum (NHM). ''Je kunt het geld veel efficiënter besteden'', zei hij vrijdag.

Het bespaarde geld is volgens hem beter te gebruiken om een aantal goed functionerende orkesten te redden. ''Laat je een orkest verdwijnen of ga je een ongewis avontuur aan met het NHM?''

Statuten

Bovendien is het Rijksmuseum in feite al een nationaal historisch museum, zegt Pijbes. ''Dat staat zelfs in onze statuten.''

Hij meent wel dat er meer geld en middelen moeten worden vrijgemaakt voor het vergroten van het historisch besef in Nederland. Pijbes zou het toejuichen als er een stimuleringsfonds wordt opgericht voor culturele instellingen, zodat zij meer aandacht kunnen besteden aan geschiedenis.