"De wereld zal nooit meer hetzelfde zijn", verklaarde president Bush enkele weken na de terroristische aanslagen van 11 september 2001. In diverse opzichten heeft hij gelijk gekregen. Er is veel veranderd. Maar hoe groot was nu eigenlijk de impact op financiële markten? De aanslagen in economisch perspectief.

Door Hans Jager van Blikopdebeurs.com

Het leek een gewone werkdag te worden op dinsdag 11 september. Na een vergadering zag ik collega’s de CNN-site bekijken. Een klein vliegtuigje is het WTC binnengevlogen. Dat werd snel een groot vliegtuig, twee vliegtuigen, ingestorte gebouwen, verbijstering. "Het is echt oorlog", sprak een oudere collega uren later toen radio 1 meldde dat een vliegtuig onderweg was naar het Witte Huis. Ik moet bekennen die middag, behalve CNN, ook vaak de stand van de AEX te hebben gecheckt.

In Amsterdam kelderde de AEX op 11 september met 10% naar 450 punten. Wall Street hield haar deuren noodgedwongen gesloten, al was een periode van bezinning zeker gewenst. Desalniettemin, de Dow Jones verloor na heropening in enkele dagen tijd zo’n 1.600 punten en de AEX zakte naar 390 punten op 21 september. Van paniek was toen eigenlijk al geen sprake meer. Zolang je geen vliegtuigaandelen bezat kon er weer omhoog gekeken worden. En zo geschiedde, binnen een maand waren de niveaus van voor '9/11' alweer bereikt.

Recessie

Het is goed deze tijd in een macro-economisch kader te plaatsen. Mondiaal zaten we al een recessie, bedrijfswinsten daalden en de geknapte 'internet bubble' was nog voelbaar. De aanslagen hebben nauwelijks effect gehad op de Amerikaanse economie, die koelde al af in de eerste helft van 2001. Sterker nog, de neergang werd waarschijnlijk vertraagd door extra investeringen en patriottisme onder Amerikaanse beleggers. Ik hoor het Lou Dobbs nog zeggen op CNN Moneyline: het bezitten van putopties is ‘on-Amerikaans’… Pas begin 2003 bereikte de AEX een dieptepunt op 217. Puur op economische fundamentals.

Voor de beurskoersen was '9/11' slechts een incident. Gevoelsmatig ligt dat natuurlijk anders, alleen al door het leed wat is aangericht. Elf september staat daarnaast synoniem voor onzekerheid en daar houden beleggers niet van. Toch zijn er wel degelijk belangrijke indirecte effecten. Het besef is gegroeid dat incidenten, waaronder terrorisme, grote impact kunnen hebben op de mondiale economie. In februari 2006 mislukte een aanslag op de Abqaiq raffinaderij in Saoedi-Arabië, waar tweederde van de olie-export doorheen gaat. Een 'succesvolle' aanslag had Amerika en West Europa in een recessie kunnen storten.

En daar raken we een gevoelig punt, de situatie in het Midden-Oosten. Voor de beurzen mag ‘9/11’ voltooide tijd zijn, de geopolitieke gevolgen zijn enorm. Vlak na de aanslagen werd er zelfs in de straten van Teheran en Islamabad gedemonstreerd tegen terreur. Vijf jaar later is dat beeld volledig gedraaid, grotendeels door de oorlog in Irak. Er zijn geen massa vernietigingswapens gevonden en er was geen link met Al-Qaida.

Het land lijkt weg te zakken in een burgeroorlog, Koerden willen zich afsplitsen. Fundamentalistische sjiieten vormen de regering, wat een broos machtsevenwicht tussen sjiieten en soennieten in de regio verstoort en de positie van Iran versterkt.

'Gematigde' Arabische landen als Saoedi-Arabië, Jordanië en Egypte hebben te maken met groeiende ontevredenheid onder de bevolking. Terroristen spelen daar handig op in. Hoe moet het Westen straks reageren op een nucleaire dreiging van Iran? Toenemende olieschaarste maakt ons steeds afhankelijker van een ongrijpbaar kruitvat. Complicerende factor: gezag en geloofwaardigheid van de VS in de regio is geërodeerd. De verkeerde oorlog na '9/11' kan jaren later ook voor beleggers nog een vervelende staart krijgen.