WASHINGTON - Het Amerikaanse Hooggerechtshof behandelt vanaf maandag onder meer een klacht tegen de oliemaatschappij Shell.

Twaalf Nigerianen onder leiding van Esther Kiobel hebben de Nederlands-Britse onderneming ervan beschuldigd medeplichtig te zijn misdaden tegen de menselijkheid in de jaren 90 in de delta van de rivier de Niger in het uiterste zuiden van Nigeria.

De negen opperrechters moeten bepalen of ondernemingen verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor mensenrechtenschendingen die worden gepleegd door overheden waar ze zaken mee doen. De zaak wordt met spanning gevolgd door onder anderen internationaal opererende bedrijven.

Wet uit 1789

De gang naar de rechter is gebaseerd op een nogal vage wet uit 1789 over misdaden in het buitenland gepleegd. Destijds wilde de wetgever vermoedelijk Amerikaanse diplomaten en kooplui in het buitenland beschermen. Tegenwoordig proberen mensenrechtenactivisten in de VS de wet te benutten.

Hij heet de Wet Buitenlandse Onrechtmatige Daad, ATS in de Engelse afkorting. De regels werden vrijwel nooit gebruikt tot in 1980 een hogere rechter in een zaak over martelingen in Paraguay bevestigde dat met behulp van de ATS de Amerikaanse federale justitie de zaak kon berechten. Dit leidde tot circa 150 procedures over misstanden in meer dan 60 landen. De zaak tegen Shell is een van de belangrijkste en bepaalt mede of en in hoeverre rechters in de VS zich mogen buigen over mensenrechten elders.

ATS

In 2004 bevestigde het hooggerechtshof dat ATS gebruikt kon worden voor actie tegen bepaalde schendingen van internationaal geldende regels. De klagers tegen Shell hopen dat het hof weer een stap verder zet met de ATS.

Hun probleem is dat magistraten tot dusverre huiverig zijn om met de ATS ondernemingen aansprakelijk te stellen in plaats van personen. In september 2006 wees een rechter de claim af. In 2010 deed een hogere rechter dat.

Eind februari ging de claim naar het Hooggerechtshof dat de partijen vroeg hun standpunten uitgebreid toe te lichten. Dit gaat maandag van start en is een zeldzaamheid bij het hof.