AMSTERDAM – Banken leven de beloningsregels van de Code Banken dan wel iets beter na, er zijn nog behoorlijk wat slagen te maken in het integriteitvraagstuk. “Het beloningsbeleid binnen banken is geen fundamentele breuk met het verleden: het is iets minder van hetzelfde.”

Dat zegt organisatiepsycholoog Kilian Wawoe in een reactie op de tussenrapportage van de Commissie Code Banken, die vrijdag werd gepresenteerd. Wawoe is docent Human Resources Management aan de Vrije Universiteit en auteur van het boek ‘Bonus’, dat gebaseerd is op zijn promotieonderzoek naar beloningen en gedrag binnen de bankensector.

Uit de tussenrapportage van de Commissie Code Banken bleek dat banken hun beloningsbeleid verder hebben aangepast aan de regels. Banken boekten op de meeste punten “aanmerkelijke vooruitgang”, met name de grootbanken, oordeelde de commissie.

Vertrouwen

Het doel van de invoering van de Code Banken in 2010 was het herstellen van het vertrouwen van de consument, na de omvangrijke bankencrisis in 2008. Dat doel wordt volgens Wawoe om verschillende redenen niet gehaald.

"Wat ik merkwaardig vind, is dat de commissie Maas die de regels heeft gemaakt bestaat uit oud-bankmensen en dat ook in de monitoringscommissie een extra adviseur en secretaris uit de bankensector plaatsnemen. In mijn ogen kun je geen onafhankelijk rapport laten maken door mensen uit de sector zelf. Dat zou ik haast Griekse toestanden willen noemen."

Onderzoeksmethode

Bovendien, zo stelt Wawoe, laat de onderzoeksmethode zoals beschreven in het rapport te wensen over. Voor de tussenrapportage heeft de commissie gebruikgemaakt van openbare documenten, zoals jaarverslagen, en een enquête gehouden onder banken.

"Uit eigen ervaring weet ik dat als je onderzoek doet naar beloningsbeleid, je altijd cijfers moet opvragen. Er zijn namelijk verschillende methoden om die in publieke verslagleggingen te omzeilen."

Geen breuk

De commissieleden en onderzoeksmethode daargelaten, is Wawoe nog steeds niet tevreden over de regels uit de Code Banken en de naleving daarvan. "Het is geen fundamentele breuk met het verleden: het is een beetje minder van hetzelfde. De manier van belonen blijft gelijk, alleen de bedragen zijn kleiner."

Het moet volgens de organisatiepsycholoog om het integriteitsvraagstuk gaan: waar wordt de variabele beloning op gebaseerd? "Een bankmedewerker die een reisverzekering verkoopt met een dekking tot aan Australië aan een oud vrouwtje dat haar huis haast niet meer uitkomt, wordt nog steeds beloond voor het feit dat hij iets heeft verkocht. Terwijl: als je als bank werkelijk het vertrouwen van de klant wilt terugwinnen, je gewoon geen rotzooi moet verkopen."

Bonusregen

Gaat het met de bankensector over het algemeen beter dan pakweg een jaar geleden? "Nee. Er is nog steeds geen antwoord op de fundamentele vraag: wat is een bank? We beschouwen het als een vrije markt, maar ondertussen houden we banken wel overeind met belastinggeld", licht Wawoe toe.

Banken kunnen volgens hem op dit moment veel geld verdienen aan de eurolanden die in crisis verkeren en omvallen, zoals Griekenland, omdat die landen hoge rentes moeten betalen op hun leningen.

"In het voorjaar regent het straks weer bonussen. Met de code in de hand, want we hebben ons toch netjes aan de regels gehouden? Terwijl de ‘gewone’ Nederlander dan de gevolgen van de 18 miljard euro aan bezuinigingen gaat voelen. Dat kun je echt niet meer uitleggen."

Volgens Wawoe moeten de veranderingen binnen de bankensector ingrijpender zijn. “Een echte sense of urgency gaat veel verder dan deze code.”