AMSTERDAM - Natuurlijk, er zijn genoeg gestructureerde producten die wel goed zijn. Beleggers verdienen er geld aan en het risico valt te overzien.

Door Belegger.nl

Maar de financiële wereld telt daarnaast meer dan genoeg ondoorzichtige, onbegrijpelijke en te risicovolle gestructureerde producten. En dat zijn de "tikkende tijdbommen", waarschuwt directeur Jeroen Vetter van SNS Fundcoach.

Neem bijvoorbeeld de beruchte Fortis Pentastrike, die voor het eerst eind 2007 op de markt kwam. Op het eerste gezicht een veilig product, met een rendement van liefst 15,5 procent. Beleggers zouden de inleg terugkrijgen, ook als het even tegen zou zitten met de Belgisch-Nederlandse bank.

Vele beleggers stapten er volgens Vetter in, omdat het product werd verkocht als een ‘veilige’ obligatie. Maar velen hadden niet door dat de garantie zou vervallen als de koers van Fortis meer dan 30 procent onder de startkoers van 19,87 euro zou zakken. Door de crisis is Fortis op de beurs niets meer waard. De deelnemers zijn hun geld kwijt, dus zo veilig was de Fortis Pentastrike niet, verzucht Vetter.

Complex
Gestructureerde producten zijn complexe constructies, die vaak ‘tegen de intuïtie van de belegger’ in functioneren, schreef de AFM al in 2007. De producten zijn samengesteld uit verschillende bouwstenen, met als basis een obligatie van bijvoorbeeld een bedrijf of overheid. Banken komen nu vooral met producten die beleggers in staat moeten stellen om te profiteren van een eventueel economisch herstel.

Er is ook sprake van een hoofdsom, een coupon en een bepaalde looptijd. Maar door het toevoegen van allerlei opties zijn er tal van wijzen waarop een gestructureerd product kan werken.

Een gestructureerd product versterkt of dempt de beweging van een index of aandelenkoers, terwijl een beleggingsfonds of tracker simpelweg volgt. Dat kan voor beleggers een uitkomst zijn, bijvoorbeeld als ze hun risico willen beperken of vergroten.

Zorgen
Maar de Vereniging van Effectenbezitters weet dat in het verleden beleggers geregeld in gestructureerde producten zijn gestapt die ze niet begrepen. Zelfs doorgewinterde beursdeskundigen tasten soms in het duister. ‘Ik acht mezelf zeer kundig en wij hebben bij SNS Fundcoach één keer met een gestructureerd product gewerkt. Maar daar heb ik al van gemerkt dat het niet voor de volle 100 procent te doorgronden viel’, zegt Vetter.

Dat heeft vooral te maken met de ondoorzichtige informatie die banken geven, aldus de VEB. In de brochures krijgen nadelige voorwaarden nauwelijks aandacht, constateert deze belangenvereniging. ‘Zoals de mogelijkheid van de uitgevende instelling om op bepaalde momenten tegen een vaste prijs terug te kopen.’

Eén ding is volgens de VEB en Vetter wel duidelijk: gestructureerde producten leveren een hoger risico op dan meer traditionele beleggingsconstructies. ‘Als een beleggingsfonds minder waard wordt, dan is dat niet leuk, maar de schade kan worden ingehaald. Als de looptijd van een gestructureerd product is afgelopen, ben je je geld kwijt. Of de garantiegever gaat failliet, zoals is gebeurd met Lehman Brothers.’

Veilig
De AFM ziet echter wel dat banken steeds beter hun best doen om deelnemers goed te informeren over alle voor- en nadelen van een gestructureerd product. Banken hebben richtlijnen opgesteld. ABN Amro zegt zich altijd aan wet- en regelgeving te houden. De brochures zijn volgens de bank duidelijk en de adviseurs goed ingelicht.

Jean-Paul van Oudheusden, bij de Royal Bank of Scotland verantwoordelijk voor deze producten, vindt de kritiek ‘veel te generaliserend’. Zeker tijdens de crisis hebben beleggingen met een garantie volgens hem veel consumenten ‘dolblij’ gemaakt, omdat ze veel minder geld hebben verloren dan beleggers die in fondsen zaten. ‘Je mag gestructureerde producten nooit over één kam scheren.’ 

Zo kan Fortis Pentastrike volgens hem niet als maatstaf worden genomen voor de hele markt. ‘Daar ging het fout, omdat het met Fortis fout ging. Dat heeft niets te maken met de constructie.’ De markt telt volgens Van Oudheusden voldoende gestructureerde constructies die eenvoudig zijn opgebouwd. Bovendien, vervolgt hij, zijn dergelijke producten niet voor iedereen geschikt.

Kritisch
Financieel planner Kapé Breukelaar merkt dat de gestructureerde producten die nu op de markt komen, meer spreiding kennen dan hun voorgangers. ‘Je ziet dat de onderliggende obligaties soms niet van de bank zelf zijn, maar bestaan uit een mandje van andere debiteuren.’

Toch moeten beleggers volgens hem altijd ‘kritisch naar de kwaliteit kijken’. Rekenen, rekenen en nogmaals rekenen dus. Alleen zo kunnen beleggers gestructureerde producten doorgronden, stelt hij. ‘Goed naar de voorwaarde kijken, goed vergelijken en kijk ook naar de totale kosten. Slechtere producten zijn in de regel duurder.’