Van de 582 dodelijke slachtoffers in het verkeer vorig jaar was ruim een derde zeventig jaar of ouder. Is er te weinig aandacht voor de kwetsbaarheid van ouderen in het verkeer? En tot op welke leeftijd is het eigenlijk nog verantwoord om als bestuurder de weg op te gaan?

Het aantal oudere verkeersdeelnemers wordt de komende jaren alleen maar groter. Volgens cijfers van het CBS was eind 2000 nog 13 procent van alle Nederlanders 65-plusser, maar in december vorig jaar stond de teller al op 20 procent. Dit zal de komende jaren verder stijgen, en dat lijkt slecht nieuws voor de verkeersveiligheid. Vorig jaar was 37 procent van de dodelijke slachtoffers van een verkeersongeval zeventig jaar of ouder.

Vooral fietsen op hoge leeftijd brengt grote risico's met zich mee. Dat blijkt onder meer uit cijfers uit de traumazorg (www.veiligheid.nl). In 2021 was meer dan 30 procent van alle verkeersslachtoffers met ernstig letsel een fietser van 55 jaar of ouder. Niet alleen fietsen, ook het besturen van een auto op hogere leeftijd brengt extra gevaren met zich mee. De Duitse Sport Universiteit Keulen deed daar in 2018 onderzoek naar. Toen bleek dat oudere automobilisten moeite hebben om achter het stuur met meerdere dingen tegelijk bezig te moeten zijn.

“Bij minimaal de helft van het aantal ongevallen zijn gebreken aan de infrastructuur doorslaggevend.”
Manifest van de Verkeersveiligheidscoalitie

"Ongeveer acht op de tien bestuurders van 65 tot 75 jaar loopt grote kans de controle over zijn of haar voertuig te verliezen wanneer ze proberen te multitasken aan het stuur," luidde de conclusie. Hoofdonderzoeker Konstantin Wechsler: "De tests geven aan dat oudere bestuurders een hoger risico lopen op het veroorzaken van een ongeluk als ze een taak uitvoeren die de blik en aandacht van de weg wegneemt."

Plannen om mobiliteit van ouderen veiliger te maken

Het lijkt nog lastig te worden om het relatief hoge aandeel van ouderen onder de verkeersslachtoffers terug te dringen. Vooral omdat er door de vergrijzing steeds meer ouderen bij komen, die tot latere leeftijd zelfstandig wonen, mobiel willen blijven en zowel per (elektrische) fiets als per auto grote afstanden afleggen.

Het grote risico van ouderen op een ernstige verkeersongevallen is beslist een aandachtspunt van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, meldt het rapport 'Langer Veilig Onderweg 2021-2025'. In dit rapport wordt een plan van aanpak beschreven waardoor ouderen veilig mobiel kunnen blijven.

Fietshelm verplicht?

Daarin staat onder meer dat oudere verkeersdeelnemers bewust gemaakt moeten worden van de risico's die zij lopen in het verkeer, en hoe zij zich beter kunnen wapenen tegen alle gevaren. Bijvoorbeeld door het dragen van een fietshelm. Toch gaat het te ver om zo'n helm te verplichten, laat een woordvoerder van het Ministerie weten: "Daarvoor is te weinig maatschappelijk draagvlak." Een andere maatregel is het invoeren van een meer gerichte medische keuring, met grotere aandacht voor de visuele, cognitieve en motorische gesteldheid van de oudere.

Op dit moment moet iedere automobilist die de leeftijd van 75 jaar bereikt, voor verlenging van de rijbevoegdheid door een medisch specialist worden gekeurd. Aan de hand van het keuringsrapport wordt door artsen van het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) bepaald of het rijbewijs wordt verlengd. Dat gebeurt telkens voor een periode van vijf jaar. Daarnaast bieden rijscholen en ook Veilig Verkeer Nederland opfriscursussen aan voor 65-plussers. Daarin komen de actuele verkeersregels aan bod. Ook wordt onder begeleiding gekeken naar aangeleerd rij- en verkeersgedrag dat verhoogd risico met zich meebrengt.

'Onnodige paaltjes moeten weg'

Maar het is is natuurlijk niet alleen de oudere verkeersdeelnemer zelf die bepalend is voor een veiliger verkeer. Ook de situatie op straat moet tegen het licht worden gehouden. Dat is terug te lezen in het Manifest van de Verkeersveiligheidscoalitie, een samenwerkingsverband van onder meer Veilig Verkeer Nederland, de ANWB, het Verbond van Verzekeraars, de Fietsersbond, SWOV en de RAI Vereniging.

De coalitie roept op tot een infrastructuur voor fietsers en voetgangers zonder onnodige paaltjes, obstakels, opstaande randen, kuilen, hoogteverschillen in de berm, met goede belijning en verlichting. "Uit eerdere onderzoeken is namelijk gebleken dat bij minimaal de helft van het aantal ongevallen gebreken aan de infrastructuur doorslaggevend waren."

Daarnaast moeten fietsers zoveel mogelijk gescheiden worden van gemotoriseerd vervoer, op routes waar 50 kilometer per uur of harder mag worden gereden. Naar schatting is op 40 procent van deze wegen nog geen sprake van die scheiding. Kortom, er is nog veel te doen om de veiligheid van de oudere verkeersdeelnemer te verbeteren, maar vooralsnog blijft het vooral bij veel woorden.