Een handbak of automaat? Die vraag heeft automobilisten voor generaties beziggehouden. Tegenwoordig richt de auto-industrie zich in toenemende mate op de automaat. Sterker nog, de handgeschakelde versnellingsbak staat op het punt om uit te sterven. Is dat erg?

Zelfs grote merken als Volkswagen en Mercedes-Benz hebben al aangekondigd dat nieuwe modellen nog uitsluitend worden geleverd met automatische versnellingsbakken. Binnenkort wordt bijvoorbeeld de VW Tiguan alleen nog maar geleverd met automaat en dat geldt ook voor de nieuwe Passat. Bij andere VW-modellen blijft de handbak nog tot het einde van dit decennium op het menu staan, maar daarna is het klaar.

Het afscheid van de handbak is al enkele jaren aan de gang. Waar de automatische transmissie, continu variabele transmissie (cvt) of semi-automaat tien jaar geleden nog een aandeel van 19 procent hadden in de totale Nederlandse autoverkoop, was dit percentage in 2020 al gestegen tot 58 procent, zo blijkt uit cijfers van BOVAG en RAI Vereniging. Ook in ons land wordt de automatische transmissie dus in hoog tempo populairder.

Einde van handbak lijkt in zicht

Als je bijvoorbeeld op een populair autoplatform als Gaspedaal.nl het huidige aanbod van occasions bekijkt, zie je nog ruim 215.000 auto's met een handbak, maar ook bijna 160.000 auto's met een automaat. Het einde van de onderhoudsvriendelijke en relatief goedkope handbak lijkt dus in zicht. En de langverwachte doorbraak van de volledig elektrische auto gaat waarschijnlijk het laatste zetje geven. De techniek van het elektrisch rijden gaat immers vrijwel altijd gepaard met een automaat.

Een belangrijk nadeel van de handgeschakelde versnellingsbak is natuurlijk dat er meer werk van de bestuurder wordt gevraagd. Maar een ander nadeel is dat door het schakelmoment de trekkracht wordt onderbroken. Vroeger ging een handbak per definitie zuiniger om met brandstof dan een automaat. Maar die tijd is voorbij, vooral sinds komst van de automaat met dubbele koppeling.

Volkswagen introduceerde in 2003 zijn eerste automatische transmissie met dubbele koppeling in serieproductie onder de naam DSG (Direktschaltgetriebe). Daarbij zijn twee geautomatiseerde bakken voorzien van een koppeling. De oneven versnellingen bevinden zich in de ene deelbak, de even versnellingen in de andere.

Afhankelijk van het toerental en de snelheid stuurt de elektronica de actuatoren in de transmissiebehuizing aan en schakelt deze daarbij niet alleen comfortabeler dan een handbak, maar ook sneller en efficiënter. Dat betekent dat Volkswagen-modellen met een DSG-transmissie altijd zuiniger zijn dan modellen met een handbak. Soortgelijke techniek hebben ook andere automerken inmiddels in huis.

Test: welke versie is sneller?

De Amerikaanse autofabrikant Oldsmobile introduceerde in 1939 al de klassieke automaat met koppelomvormer met vier versnellingen in de VS. In Nederland waren automaten aanvankelijk voorbehouden aan dure, luxueuze auto's, waar geld geen rol speelt als het gaat om comfort. Een uitzondering was de goedkope personenauto van het Nederlandse merk DAF, die met zijn 'pientere pookje' (een cvt-automaat) in de jaren zestig al een automaat aan boord had.

Rond de eeuwwisseling schakelden met name sportwagenfabrikanten als Porsche en Ferrari massaal op de automaat, die tegenwoordig vrijwel altijd standaard is in een sportauto.

Om de verschillen tussen de soorten versnellingsbakken duidelijk te maken nam AutoWeek de Audi R8 als voorbeeld in een praktijktest. De rasechte sportauto met 525 pk is leverbaar met drie verschillende transmissies: een handgeschakelde zesversnellingsbak, een geautomatiseerde R-tronic-transmissie met zes versnellingen en een zeventraps-S-tronic-automaat met dubbele koppeling.

De R8 met S-tronic automaat blijkt in de vergelijkingstest duidelijk beter te presteren en hij verbruikt minder brandstof als prettig bijkomend effect. Ook bij de Porsche 718 Boxster en 718 Cayman spreekt er veel in het voordeel van de zeventraps automaat met dubbele koppeling (PDK). "De zescilinder met 400 pk sprint aanmerkelijk sneller met de PDK-bak dan met de hand­geschakelde zesbak. Daar staat tegenover dat laatstgenoemde variant een 6 kilometer per uur hogere topsnelheid heeft", aldus AutoWeek. Tijdens de testronde blijkt het verbruik identiek.

Als ander voorbeeld noemt AutoWeek de vorige generatie Volkswagen Golf R met 300 pk vier­cilinder turbomotor en permanente vierwielaandrijving (4Motion). Die werd geleverd met automaat met dubbele koppeling (DSG) én met traditionele handbak. Allebei hadden ze zes versnellingen. Het verbruik, de acceleratie en het schakelcomfort spraken ook hierbij in het voordeel van de DSG-automaat.

Zo voorkom je slijtage aan handgeschakelde versnellingsbak

Ondanks de snelle opkomst van de automaat, rijden op dit moment de meeste auto's in Nederland nog met een handbak rond. Als je niet goed met zo'n handgeschakelde versnellingsbak omspringt, leidt dat onherroepelijk tot schade of bovengemiddelde slijtage. Defecten kunnen ook een technische oorzaak hebben. AutoWeek geeft daarom een aantal tips.

Olievlekken onder de auto kunnen een teken zijn van schade aan de bak. Als het smeermiddel niet uit de motor komt, maar uit de transmissie druppelt, moet de auto zo snel mogelijk naar de garage. Waarschuwingssignalen zijn ongewone, met name jankende geluiden uit de versnellingsbak, een onrustig rijgedrag of getril bij het wegrijden vanuit stilstand. Ook als de pook uit de versnelling springt of als de versnellingen lastig zijn in te leggen, is dat een teken aan de wand.

Wil je dure reparaties of zelfs vervanging van de versnellingsbak (Kosten: duizenden euro's) voorkomen? Volg dan deze adviezen van AutoWeek op, die genoemd worden in dit artikel.