Lang voordat de allereerste auto op de weg verscheen, had Leonardo da Vinci deze al bedacht. De geniale Italiaanse uitvinder, wetenschapper en kunstenaar maakte er zelfs meteen een zelfrijdende auto van. Maar verder dan ontwerptekeningen is het nooit gekomen.

AutoWeek dook in de vroege geschiedenis van de zelfrijdende auto. Al in 1478 schetste kunstenaar annex uitvinder Leonardo da Vinci op 26-jarige leeftijd een zelfrijdend voertuig, dat in elk geval voor de aandrijving geen mens nodig heeft.

Die allereerste 'auto' beschikte over een bijzonder mechaniek, maar het zou nog eeuwen duren voordat de allereerste automobiel daadwerkelijk op de weg verscheen. Over het algemeen wordt 1886 als het geboortejaar van de auto beschouwd. Toen vroegen Gottlieb Daimler en Karl Benz patent aan voor hun Motorwagen. Het is niet bekend in hoeverre zij zich hebben laten inspireren door Da Vinci.

Leonardo da Vinci was in de vijftiende eeuw geniaal als ingenieur, kunstenaar, uitvinder, scheikundige, beeldhouwer, componist. Daarmee belichaamde hij het ideaal van de homo universalis uit de renaissance: een mens die in alle vaardigheden en op alle vlakken ontwikkeld is.

Da Vinci was daadwerkelijk zijn tijd ver vooruit, in ieder geval in zijn gedachten en op papier. Hij schetste bijvoorbeeld al de eerste vliegmachines lang voordat de gebroeders Wright hun eerste vlucht maakten. Ook de auto vloeide al vroeg uit zijn pen, of in ieder geval een machine die daarop lijkt.

“Het voertuig was bedoeld als hulpmiddel voor grote toneelvoorstellingen”

Da Vinci legde nadruk vooral op mechaniek

Naar verluidt was het door hem ontworpen voertuig niet direct bedoeld om personen mee te vervoeren, maar eerder als hulpmiddel voor grote toneelvoorstellingen die in die tijd werden gehouden voor en door de elite. Het voertuig zou bijvoorbeeld kunnen dienen om grote decorstukken makkelijk en snel te verplaatsen.

Op zijn tekeningen is een vierkante constructie met drie wielen te zien. Binnen in die constructie zitten tandwielen, die het mechanisme vormen dat de auto voortbeweegt. Het sturen gebeurt met een soort roer met een extra kleiner wiel, waarmee het totale aantal wielen dus eigenlijk op vier komt. Da Vinci vond het kennelijk niet de moeite waard om de auto volledig uit te werken in zijn schets. Hij legde vooral de nadruk op het mechaniek.

De ontwerptekening van Leonardo da Vinci uit de vijftiende eeuw.

De ontwerptekening van Leonardo da Vinci uit de vijftiende eeuw.
De ontwerptekening van Leonardo da Vinci uit de vijftiende eeuw.
Foto: Autoweek

Da Vinci heeft het concept nooit zelf uitgewerkt

Het mechaniek is dan ook best bijzonder en bestaat uit twee bladveren die worden belast door een tang. De energie die daarmee is opgeslagen in de bladveren wordt door een complex systeem van tandwielen overgebracht op de wielen. Met dat laatste heeft Da Vinci dus in feite al iets op papier gezet dat wat weg heeft van het moderne differentieel. Voor zover bekend heeft Da Vinci het concept nooit zelf uitgewerkt in de praktijk, zoals bij veel schetsen van hem - bijvoorbeeld van de vliegmachines - het geval is.

Of zijn ontwerp dus ook werkelijk zou hebben gefunctioneerd in de tijd waarin het getekend is, is niet bekend. Veel later zijn er diverse replica's gebouwd van het voertuig van Da Vinci die wél functioneren. Het nadeel van het veersysteem is natuurlijk dat het voortdurend opgewonden dient te worden. Dat betekent dat het voertuig op eigen kracht slechts korte afstanden kan afleggen.

Idee is vergelijkbaar met speelgoedautootjes

Het principe van de aandrijftechniek is te vergelijken met de met een veermechanisme uitgeruste speelgoedautootjes, die je eerst naar achteren trekt (om de veer op te winden) en die vervolgens wegschieten zodra je ze loslaat.

Hoewel het voertuig duidelijk zijn beperkingen kent en slechts op papier tot leven kwam, zegt het veel over de vooruitstrevendheid van Da Vinci. Ongeveer vierhonderd jaar voordat het idee van een automobiel ontstond, werd door hem al nagedacht over voertuigen die op eigen kracht zouden kunnen voortbewegen, zonder voortgetrokken of -geduwd te hoeven worden.

Waar eind 19e eeuw de eerste auto's op de weg verschenen, lijkt het erop dat pas in deze, 21e eeuw de volledig zelfrijdende auto eindelijk een feit wordt. Die kan alle functies van de mens overnemen, inclusief het sturen. Vrijwel alle grote autofabrikanten hebben de technologie daarvoor inmiddels in huis en verwachten zo'n auto binnen vijf tot tien jaar op de markt te brengen.

Lees meer over de zelfrijdende auto van Da Vinci op deze pagina van AutoWeek. Daar vind je ook een video over het ontwerp.

Leonardo da Vinci.

Leonardo da Vinci.
Leonardo da Vinci.
Foto: Hollandse Hoogte