Ingenieurs van autofabrikant Volvo zijn ervan overtuigd dat wagenziekte met het juiste geluid kan worden voorkomen. Het geluid dat zij ontwikkelen brengt passagiers in de auto op hun gemak en geeft ze vertrouwen in de techniek.

De zelfrijdende auto zal het reizen meer dan ooit ontspannen maken, maar er ligt ook een gevaar op de loer: wagenziekte. Want wie geen vertrouwen heeft in de techniek of simpelweg niet weet wat hem te wachten staat, verkeert in onzekerheid en is daardoor extra gevoelig om misselijk te worden in de auto. Dat is de stellige overtuiging van het ontwikkelingsteam Active Sound Experience van Volvo.

"Wagenziekte gaat samen met autonoom rijden", zegt Pontus Larsson, geluidsingenieur van Volvo. "Een bestuurder heeft er nooit last van, omdat die steeds op de weg let en de bewegingen zelf controleert. Maar in zelfrijdende auto's is iedereen passagier en juist daar willen mensen andere dingen doen, zoals lezen. Dat wekt wagenziekte op."

“Wagenziekte komt ook voort uit onwetendheid over wat er staat te gebeuren”
Pontus Larsson, geluidsingenieur van Volvo

"Het gaat erom dat je passagiers laat begrijpen wat er de komende paar seconden te gebeuren staat. Eerdere experimenten hebben ons al geleerd dat je wagenziekte op die manier aanzienlijk kunt verminderen. Wagenziekte komt namelijk niet alleen voort uit een conflict tussen wat je ziet en wat je voelt, maar ook uit onwetendheid over wat er staat te gebeuren. Als je dat wel weet, kun je je erop voorbereiden, zelfs wanneer je de weg voor de auto niet ziet."

Dit verschijnsel is al eerder aangetoond in laboratoria, zegt Larsson. "Maar wij hebben het op een testbaan in de praktijk geprobeerd, waarbij we passagiers in omstandigheden brachten die wagenziekte versterken, zoals het lezen op een tablet. Daarbij bleek het geluid de wagenziekte te verminderen. Los daarvan creëer je ook een soort transparantie tussen de autonome auto en zijn inzittenden, zodat de passagiers weten wat de auto waarneemt en van plan is te gaan doen. Daardoor krijgen zij meer vertrouwen in de auto."

Tegelijkertijd moet de geluidservaring wel prettig blijven, benadrukt Larsson. "De geluiden moeten natuurlijk hoorbaar zijn, maar ze mogen niet opdringerig of anderszins hinderlijk worden en moeten juist een geruststellend gevoel geven. Je moet er ook voor een langere periode naar kunnen blijven luisteren en die geluiden als behulpzaam ervaren."

Het gaat er niet alleen om hoe het klinkt, maar ook om wanneer het klinkt

Maar om wat voor geluiden gaat het eigenlijk? Hoe denkt Volvo bijvoorbeeld met geluid een scherpe bocht aan te kondigen? Larsson: "Het gaat er niet alleen om hoe het klinkt, maar ook om wanneer het klinkt. In de moderne auto hoor je wat er gebeurt op het moment dat het gebeurt. Wij willen gebruikmaken van het voordeel dat zelfrijdende auto's meestal van tevoren weten wat er staat te gebeuren."

"Dus spelen we de geluiden ook net iets voor de daadwerkelijke gebeurtenis af, ongeveer één à twee seconden eerder. Bij bijvoorbeeld het optrekken of afremmen, typische bewegingen die tot wagenziekte leiden, moet de klank hoger gaan of juist gaan verlagen. Dat voelt vertrouwd aan. Voor bochten maken we gebruik van de mogelijkheid om het geluid van links naar rechts of andersom te laten klinken."

Daarnaast gebruiken de Volvo-ingenieurs filters: apparaten of plug-ins waarmee een bepaald deel van het geluidsspectrum wordt tegengehouden. Larsson: "Daarmee kunnen we het geluid tegelijk met het verschuiven van de ene naar de andere kant van de auto ook meer of minder prominent maken. En door het vooraf te laten klinken, weet je dat er een bocht aan zit te komen. De mate van versnelling of vertraging en de scherpte van de bocht hebben allemaal invloed op de vorm van de klanken. Zo maken we klanken die natuurlijk aanvoelen bij de bewegingen van de auto."

De invloed van geluid op de passagiers wordt niet alleen getest in het laboratorium, maar ook op de weg.

De invloed van geluid op de passagiers wordt niet alleen getest in het laboratorium, maar ook op de weg.
De invloed van geluid op de passagiers wordt niet alleen getest in het laboratorium, maar ook op de weg.
Foto: Autoweek

Sommige mensen zijn wellicht meer gebaat bij stilte

Overigens is niet iedereen even gevoelig voor wagenziekte, weet interactive sound designer Fredrik Hagman. "Daarom maken we verschillende geluiden. Mensen die er totaal geen last van hebben, zijn wellicht meer gebaat bij stilte, zodat ze ongestoord kunnen werken."

Alle geluiden zijn kunstmatig gevormd. Hagman: "Maar de échte autogeluiden liggen ten grondslag aan die klanken. Niettemin maken we gebruik van de mogelijkheden die synthesizers ons bieden om de klanken door te ontwikkelen. De creatieve ruimte is geweldig."

Larsson: "We proberen werkelijk van alles uit, waardoor we soms ook ver afdwalen van conventionele autogeluiden. We gebruiken zelfs geluiden die gebaseerd zijn op de menselijke stem. Geen spraak, maar wel klanken. In de studio hebben we er zelfs een stemactrice bij gehaald om enkele van die klanken op te nemen."

Ook de Britse autofabrikant Jaguar Land Rover zoekt naar oplossingen voor wagenziekte in zelfrijdende auto's. In dit artikel van AutoWeek lees je er meer over.