Een gordel die je niet zelf om hoeft te doen, maar die zich automatisch een weg om je bovenlijf baant. Het klinkt als overbodige luxe in een Rolls-Royce of Bentley, maar eigenlijk was deze opmerkelijke voorziening juist te vinden in eenvoudige middenklassers uit de jaren tachtig en negentig.

Wat klopt er niet in de afbeelding boven dit artikel? Als je goed kijkt, zie je dat de gordels niet zijn vastgeklikt. Ze zijn letterlijk voor de helft in gebruik: alleen het gedeelte dat het menselijke bovenlijf diagonaal omvat, is present. Het heupstuk dus niet, en de bijbehorende gordelvangers zijn ook niet in gebruik.

Dat komt allemaal doordat deze auto is uitgerust met een voorziening die maar weinig Nederlanders zullen kennen: automatische gordels. Die zijn in een aantal varianten gemaakt en het idee hiervoor ontstond in de jaren zeventig. De driepuntsgordel bestond (dankzij Volvo) al sinds de late jaren vijftig en betekende een enorme stap vooruit op het gebied van veiligheid, maar met name veel Amerikaanse automobilisten weigerden ze te gebruiken. Ze vonden het simpelweg te veel gedoe.

De oplossing van autofabrikanten was de volautomatische autogordel. Dat klinkt ongelofelijk complex, maar hij was dat in z'n oorspronkelijke vorm eigenlijk helemaal niet. Men monteerde simpelweg de boven- en onderzijde van de gordel, inclusief het rolmechanisme, aan de deur in plaats van aan de B-stijl. Op die manier konden bestuurder en passagier bij het instappen zonder veel moeite 'onder de gordel doorkruipen'. Sluit de deur en voilà: veiligheid gegarandeerd.

Naast de voorruit prijkt de bevestiging van de automatische gordel.

Naast de voorruit prijkt de bevestiging van de automatische gordel.
Naast de voorruit prijkt de bevestiging van de automatische gordel.

Volkswagen was eerste fabrikant met automatische gordel

Hoewel de automatische gordel later in veel Amerikaanse en Japanse auto's werd toegepast, was het naar verluidt Volkswagen dat deze voorziening het eerst toepaste. Later zag je hem onder meer in de Geo Metro (de Amerikaanse versie van de Suzuki Swift) en Nissan 240SX, waarbij die laatste nota bene een cabrio is. De overeenkomst tussen deze twee: het zijn allebei auto's zonder achterdeuren en dus met een vrij lange voordeur. Hierdoor hadden de ontwerpers de nodige ruimte voor montage van een complete gordel in de deur.

Die ruimte was er niet altijd. Daarom bestonden er ook varianten waarbij alleen het bovenste deel van de gordel aan de deur werd gemonteerd, aangevuld met een handmatig heupgedeelte. Vernuftiger is de aangedreven variant, die vooral in de jaren tachtig en in het begin van de jaren negentig veel is toegepast. Niet zonder reden, want vanaf modeljaar 1990 (dus 1989) moesten auto's in de Verenigde Staten óf een bestuurdersairbag óf een automatische gordel hebben. Dat laatste bleek goedkoper, dus kozen veel fabrikanten van met name de betaalbaardere modellen voor deze oplossing in plaats van een airbag.

Deze uit de VS geïmporteerde Daihatsu Charade had ook automatische gordels.

Deze uit de VS geïmporteerde Daihatsu Charade had ook automatische gordels.
Deze uit de VS geïmporteerde Daihatsu Charade had ook automatische gordels.

Starten van motor activeerde rail waarop gordel bewoog

De geautomatiseerde gordel bestond uit twee delen: een manueel heupdeel en een apart bovendeel. Die laatste kon worden opgerold in een aan de binnenkant op de stoel gemonteerde cassette, maar bleef in principe altijd bevestigd aan een gordelvanger die op de stijl van de voorruit was gemonteerd.

De gordel liep dus grofweg van het normale bevestigingspunt rechts op de stoel naar een plek halverwege deze stijl, vlak bij het stuur. Daar was de gordel bevestigd op een heuse rail. Het starten van de motor - of het inschakelen van het contact - activeerde die rail, waarop de gordel zich volautomatisch en met allerlei charmante zoem- en klikgeluiden een weg baant naar een positie direct boven de schouder van de bestuurder.

In de praktijk heeft het systeem nogal wat nadelen. Het voornaamste is dat het heupgedeelte alsnog kan worden vergeten en dat de kans hierop wellicht zelfs groter is dan bij een normale gordel, aangezien het 'bovenstuk' het idee geeft dat alles in orde is. Daarnaast is het een bijzonder complexe oplossing met een lastig meetbaar effect, al zijn er naar verluidt wel degelijk studies die aantonen dat zo'n automatische gordel bijdraagt aan de veiligheid.

Met de opkomst van de airbag, de gordelverklikker en vele andere veiligheidssystemen stierf de automatische gordel uiteindelijk een natuurlijke dood in de VS. Het duurde echter nog jaren tot zo'n beetje alle Amerikanen ervan overtuigd waren dat een gordel in geen enkel geval kan worden vervangen door een airbag.

Meer bijzondere en mooie verhalen uit de autogeschiedenis vind je in dit speciale dossier van AutoWeek.

Ook de Amerikaanse versie van de Suzuki Swift, de Geo Metro, had automatische gordels.

Ook de Amerikaanse versie van de Suzuki Swift, de Geo Metro, had automatische gordels.
Ook de Amerikaanse versie van de Suzuki Swift, de Geo Metro, had automatische gordels.