Van uv-licht wordt dankbaar gebruikgemaakt om valse bankbiljetten te herkennen of sporen van een misdrijf zichtbaar te maken. Zou het ook automobilisten beter zicht op de weg kunnen geven? Ja, dacht Volvo.

Begin jaren negentig hadden onder meer Volvo en Saab al het idee om uv-licht toe te passen in koplampen. Niet ter vervanging van de halogeenlampen, maar als aanvulling. Uv-licht heeft immers de eigenschap dat het fluorescerende stoffen of objecten oplicht en daarmee het zicht onder donkere omstandigheden kan verbeteren.

Neem de veiligheidshesjes van wegwerkers. Die lichten behoorlijk op als je er gewoon licht op zet, maar ze worden vanwege hun fluorescerende eigenschap nóg zichtbaarder onder uv-licht. Zelfs gewone kleding kan die eigenschap hebben, bijvoorbeeld als de kleding is gewassen met witmakers. In dat kader lijkt het ook interessant om wegbelijning fluorescerend te maken. Automobilisten krijgen dan veel beter zicht op het wegverloop of eventuele andere belijning of markeringen, zodra je er maar met uv-licht op schijnt. Volvo vond die gedachte interessant genoeg om ermee te gaan experimenteren.

Het werd een nogal obscuur en behoorlijk in de vergetelheid geraakt experiment. De redactie van AutoWeek moest flink graven om er überhaupt nog iets over terug te vinden. De eerste informatie over het experiment van Volvo en Saab werd gemeld in AutoWeek nummer 40 uit 1990. Daarin wordt gesteld dat het zicht op fluorescerende zaken onder slechte of donkere weersomstandigheden maar liefst twee keer zo goed kan worden. Zo zou het licht van conventionele lampen destijds goed zijn geweest voor een verlichting van objecten tot 75 meter afstand, maar met uv-licht zouden zelfs objecten op 150 meter afstand al oplichten, mits fluorescerend.

Een Volvo 960 werd voorzien van (extra) uv-koplampen

De redactie van AutoWeek vond ook nog een onderzoeksrapport uit de Verenigde Staten. Het is opgesteld door onderzoekers van de Amerikaanse snelwegautoriteit, vergelijkbaar met Rijkswaterstaat, en een onderzoeksinstituut dat vergelijkbaar is met TNO. In dit rapport wordt onder andere gerefereerd aan een Volvo 960 die behalve zijn halogeenkoplampen ook uv-lampen van Ultralux aan boord had voor een uitgebreid onderzoek.

Er zijn talloze experimenten met de auto uitgevoerd in de Amerikaanse staat Virginia. Zo werden proefpersonen in onbekende situaties gebracht met een auto mét en een auto zonder uv-lampen. Er moest onder meer in het donker een onbekende route worden gereden en er werden op verschillende afstanden objecten of personen voor de auto gezet, soms zelfs met een tegenligger met koplampen aan erbij om het signaleren ervan nóg uitdagender te maken. Wat bleek: ook al werden de proefpersonen volledig in het duister gelaten over de aanwezigheid van uv-lampen, het merendeel ervaarde aanzienlijk beter zicht bij de auto die uv-lampen gebruikte.

“Met uv-licht werd een zebrapad 73 meter eerder opgemerkt”

De detectie van objecten werd gemeten. Met uv-licht werd een bocht slechts 8 meter eerder opgemerkt, maar een zebrapad maar liefst 73 meter eerder. Ook werd onderzocht wanneer objecten zo goed zichtbaar waren dat de proefpersonen ze konden omschrijven. Bij een bocht was dat met uv-licht 27 meter eerder het geval dan zonder, bij een kruispunt zelfs dik 57 meter eerder.

Bij voetgangers werkte het ook, die werden 29 meter eerder (kinderen) en 22 meter eerder (volwassenen) opgemerkt. Fietsers zelfs 157 meter eerder. Dat laatste komt ongetwijfeld door de fluorescerende attributen op fietsen, zoals reflectoren. Ook fluorescerende wegbelijning bleek veel beter zichtbaar. Zo konden automobilisten zo'n twee middenstrepen verder op de weg kijken en was de ononderbroken belijning aan de rechterkant van de weg bijna 40 meter verder zichtbaar dan zonder uv-lampen.

Het uv-licht bleek uiteindelijk toch schadelijk voor de gezondheid

Al met al geen gekke gedachte om koplampen met uv-licht uit te breiden, zou je zeggen op basis van deze resultaten. Maar uiteindelijk konden de onderzoekers er niet omheen dat uv-licht ook schadelijk voor de gezondheid kan zijn. En dat is natuurlijk iets wat je niet wil, als je de verkeersveiligheid wil verbeteren.

Begin jaren negentig werd in een onderzoek nog gesteld dat er "geen schadelijke gevolgen voor de volksgezondheid zouden zijn". Dat zou toen onder meer zijn gebleken uit onderzoek van een Zweeds verkeersinstituut. De gebruikte uv-straling had een golflengte van 320 tot 380 nm (uv-a-straling). Dat werd destijds nog gezien als veilig, maar later zou blijken dat ook deze mate van uv-straling wel degelijk onder andere huidkanker kan veroorzaken.

Ongetwijfeld heeft dat de onderzoekers definitief doen besluiten om uv-licht toch maar niet te gaan toepassen in auto's, al speelde er mogelijk nog iets anders mee. Terwijl deze experimenten plaatsvonden, werd er onder meer door Philips ook al gewerkt aan een andere verlichtingstechniek die vooral vanwege een simpelweg krachtigere bundel meer zicht bood: HID-lampen (High Intensive Discharge). Deze koplampen werden uiteindelijk vooral bekend als xenonlampen en veel, vooral duurdere auto's zijn er jarenlang mee uitgerust.

Nog later volgde een heel andere doorbraak: ledverlichting. Daarmee bleek het beperkte zicht veroorzaakt door halogeenlampen voorgoed verleden tijd.