Er wordt in Nederland volop getest met automatisch bestuurde treinen. Dat gebeurt als onderdeel van het Automatic Train Operation-programma, kortweg ATO. Na proeven met reizigerstreinen is nu het goederenvervoer aan de beurt. Volgend jaar willen ProRail, technisch leverancier Alstom en vervoerder Lineas een proef doen met automatisch rangeren.

Daartoe hebben de drie partijen in juni een overeenkomst getekend. Met de proef moet duidelijk worden of een locomotief automatisch rangeerbewegingen kan uitvoeren en wat daar voor nodig is.

Rangeren is het op lage snelheid verplaatsen van materieel zoals treinstellen over een korte afstand. Door dit proces te automatiseren kan volgens ProRail tijd bespaard worden. Daarnaast moet ATO helpen de rangeerbewegingen veiliger te maken.

"Met het uitvoeren van verschillende testen proberen we zoveel mogelijk onderzoeksvragen te beantwoorden en zoveel mogelijk te leren van de mogelijkheden die ATO biedt voor de spoorbranche. Vanuit ProRail hebben we verschillende onderzoeksonderwerpen rondom ATO. Samen met vervoerders bepaalt ProRail welke testen buiten worden uitgevoerd en wanneer", zegt een woordvoerder tegen NU.nl.

Slimme software moet bepaalde situaties kunnen herkennen

De voor volgend jaar geplande proef bestaat uit een aantal fases. Allereerst wordt met camera's in de locomotief het testgebied in beeld gebracht vanuit het oogpunt van de machinist. Op basis van die beelden kan intelligente software vervolgens het gebied leren kennen en op situaties reageren, bijvoorbeeld als er iets op het spoor staat dat er op basis van de oorspronkelijke beelden niet hoort.

In de daarop volgende fase moet het systeem zodanig zijn afgesteld dat het rijadviezen aan de machinist kan geven. Uiteindelijk moet het het systeem in staat zijn de locomotief geheel zelfstandig te laten rangeren.

Hier hoeft de machinist in de toekomst niet meer op te letten. (Foto: ProRail)

Eerste tests al achter de rug

Net zoals in de auto-industrie wordt ook in de spoorbranche gewerkt met verschillende niveaus van autonoom rijden. Deze stappen worden ook wel Grade of Automation (GoA) genoemd. Op niveau 1 bestuurt de machinist de trein en heeft hij of zij de beschikking over beveiligings- en adviessystemen.

Bij GoA2 rijdt de trein automatisch maar blijft de machinist aanwezig en verantwoordelijk. Op niveau 3 zit de machinist niet meer achter de knoppen, terwijl op GoA4 helemaal geen personeel in de trein meer nodig is.

Inmiddels is op GoA2-niveau getest met een goederenlocomotief en afgelopen februari nog met een reizigerstrein. "De eerste test op niveau 2 hebben we uitgevoerd met een goederenlocomotief in samenwerking met goederenvervoerder Rotterdam Rail Feeding op de Betuweroute. De tweede ATO-test onder GoA2 is uitgevoerd met reizigersvervoerder Arriva in Groningen", aldus een woordvoerder van ProRail.

Met deze trein werd in februari een test uitgevoerd. (Foto: ProRail)

Nieuwe regelgeving nodig voor doorbraak

ProRail heeft hoge verwachtingen van ATO, omdat deze technologie het naar verwachting mogelijk maakt om meer treinen per uur te laten rijden. "Deze ontwikkeling staat niet op zichzelf, maar in samenhang met andere ontwikkelingen op het spoor, zoals de IT-systemen van ProRail, maar ook met de treinbeveiligingssystemen. Om de samenhang goed te begrijpen, is gedegen onderzoek nodig. Daarnaast is het van belang om een goed beeld van de kosten te hebben", zegt de woordvoerder.

Er wordt hiervoor nauw samengewerkt met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en de vervoerders. Deze partijen maken uiteindelijk de beslissing om al dan niet zonder machinist te gaan rijden en de termijn waarbinnen dat kan gebeuren.

Net zoals in de auto-industrie is de technologie op het spoor al verder dan de wetgever toestaat. "Voor GoA 2 lijkt regelgeving niet aangepast te hoeven worden maar voor niveau 3 en hoger waarschijnlijk wel", aldus ProRail.