Nu de eerste versoepelingen van de coronamaatregelen in zicht zijn, wordt er gekeken naar hoe we ons dadelijk gaan verplaatsen. Duiken we weer massaal de spits in of kunnen we de drukte vermijden? Gaan we dadelijk massaal met de auto of pakken we toch de trein? Kan de fiets het verschil maken of blijft alles bij het oude?

Afgelopen week liet de NS zien hoe het zijn treinen in zal richten als ze op 1 juni weer volgens de normale dienstregeling gaan rijden. De treinstellen mogen voor maximaal 40 procent gevuld zijn.

Naast dat dit vanuit medisch oogpunt noodzakelijk is, rekent de NS er bovendien op dat lang niet iedereen direct per trein zal reizen. Uit onderzoek van de NS en de TU Delft onder reizigers blijkt dat een derde verwacht dat ze meer thuis zullen werken. Ook verwacht 40 procent van de reizigers dat ze buiten de spits zullen reizen.

Daarnaast rijst de vraag wie deze reizigers kunnen of mogen zijn. Scholieren en studenten mogen de komende periode zo min mogelijk gebruik maken van het openbaar vervoer en sowieso niet tijdens de spits reizen, aldus de regering.

Zo moet treinen er volgende maand uit gaan zien. (Foto: Pro Shots)

In- en uitstapproces kan bottleneck worden

"Oproepen om minder te reizen, maar tegelijkertijd wel allerlei regels versoepelen, voelt contra-intuïtief", zegt Niels van Oort, ov-expert van het Smart Public Transport Lab van de TU Delft.

"Structurele gedragsveranderingen hangen ook van beleidskeuzes af en als er ooit een moment was om fundamentele veranderingen teweeg te brengen, dan is het nu", aldus Van Oort. Veel zal volgens hem dan ook afhangen van de sturing van de overheid en bedrijven op dit vlak, om zo bijvoorbeeld het reizen buiten de spits te faciliteren en te stimuleren.

Door de anderhalvemetermaatregel komen er meer praktische problemen om de hoek kijken. Zo blijkt uit onderzoek van Goudappel Coffeng dat bussen en trams door de anderhalvemetermaatregel tot wel vier keer zo lang bij haltes stil staan, wat gevolgen voor de dienstregeling heeft.

Dit geldt in mindere mate voor de trein, maar ook hier kan het in- en uitstapproces voor een bottleneck zorgen, als was het alleen maar omdat de perrons en de stationshallen niet overal even groot zijn, aldus Van Oort.

Afstand houden is lastig bij in- en uitstappen. (Foto: Pro Shots)

Ov krijgt het zwaar

Dat het ov het zwaar zal krijgen, staat buiten kijf. Uit recent onderzoek van adviesbureau McKinsey blijkt dat gebruik van het openbaar vervoer in steden wereldwijd met 70 tot 90 procent is teruggelopen.

De vrees voor besmetting heeft er onder meer toe geleid dat meer mensen nu kiezen voor een eigen vervoermiddel. De auto ligt daarbij voor de hand, maar de onderzoekers wijzen erop dat mensen ook vaak voor een fiets kiezen. Dit gebeurt ook in landen waar dat voorheen minder voor de hand lag, ziet ook Van Oort.

"Met name in de steden is de fiets een geduchte concurrent van het ov", stelt Van Oort, die meer gebruik van die fiets vanuit maatschappelijk oogpunt toejuicht.

Hij en Rico Luman van het ING Economisch Bureau verwachten dat de verkoop van elektrische fietsen door de huidige situatie nog meer een impuls zullen krijgen.

"Voor afstanden van 10 tot 20 kilometer kan de fiets een alternatief zijn. Vorig jaar viel de verkoop 2,6 procent hoger uit en dit jaar zou dat percentage weleens overtroffen kunnen worden", aldus Luman.

Hoe ziet een treinreis er vanaf 1 juni uit?
127
Hoe ziet een treinreis er vanaf 1 juni uit?

'Het ov zat heel erg in de lift'

Ondanks de mogelijkheden voor een fundamenteel andere mobiliteitsmix verwacht McKinsey dat eventuele veranderingen in de die mix van tijdelijke aard zullen zijn. Luman en Van Oort zijn het daar niet per definitie mee eens.

"Een terugkeer naar de gebruikelijke gang van zaken is toch echt afhankelijk van een vaccin", zegt Luman. "Het ov zat heel erg in de lift, vooral in de steden. Landelijk gold dat voor de trein. Die populariteit is er nog, maar is in deze tijd lastig te vol te houden, zeker als er alternatieven zijn."

Van Oort erkent dat mensen hun gedrag niet zomaar structureel aanpassen, maar stelt tevens dat de duur en impact van de coronacrisis hier mogelijk wel voor zal zorgen.

"Een gedragsverandering is meestal het resultaat van een ingrijpende gebeurtenis. Dit is zo'n moment. Dat zie je ook aan hoe mensen erin staan. Veel van hen zijn oprecht van plan het de komende jaren anders te gaan doen. Structurele veranderingen hangen daarnaast ook sterk van keuzes van overheden en bedrijven af".

Mogelijk keert het OV-gebruik niet op het oude niveau terug. (Foto: Pro Shots)

Volg de laatste ontwikkelingen rond het virus in ons liveblog.