De Vlaamse Stichting Verkeerskunde (VSV) is begonnen met een zogeheten slaapcontrole, waarbij door middel van onder meer een speekseltest wordt gekeken hoeveel automobilisten slaperig achter het stuur zitten. Volgens meerdere onderzoeken is dit nodig, aangezien slaap een grote risicofactor in het verkeer is.

In totaal mikt de VSV op ongeveer vierhonderd speekselmonsters, waarvan de eerste vorige week al zijn afgenomen. In combinatie met een vragenlijst over het slaappatroon van de deelnemers moet in kaart worden gebracht wie tegen beter weten onderweg was.

Het afgenomen speeksel wordt volgende maand geanalyseerd en onderzocht op de aanwezigheid van melatonine. Dit hormoon komt vrij zodra de blootstelling aan licht minder wordt, hetgeen voor het lichaam normaliter het signaal is om te gaan slapen. In februari 2020 wil de VSV de resultaten bekendmaken.

De rol van slaap als risicofactor in het verkeer is geen onbekende. In 2003 stelde het Instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) dat slaperigheid een probleem voor alle bestuurders is en kan leiden tot "verminderde handelingsbekwaamheid en een verminderde handelingsbereidheid".

Mogelijk speelt slaperigheid in 20 procent van de ernstige ongevallen wereldwijd een rol. De SWOV zag destijds geen reden om aan te nemen dat dit percentage in Nederland anders is.

Slapende chauffeur veroorzaakt kettingbotsing in Thailand
49
Slapende chauffeur veroorzaakt kettingbotsing in Thailand

Niet langer dan acht uur achtereen rijden

De VSV heeft als onderdeel van de Beloofd-campagne alvast wat tips op haar website gezet om slaperigheid achter het stuur te voorkomen. Dat varieert van het überhaupt niet rijden in het donker tot voldoende nachtrust (acht uur) voor een lange rit en het vermijden van alcohol voor het slapengaan.

Ook raadt de stichting mensen aan niet langer dan twee uur achtereen te rijden, indien mogelijk te wisselen met de bijrijder en de temperatuur niet te hoog in te stellen. Daarnaast is het geen goed idee je te fixeren op een bepaalde aankomsttijd, aangezien dit het nemen van risico's in de hand werkt.

Dat komt overeen met wat de Nederlandse verkeersveiligheidscampagne al eerder communiceerde onder de noemer 'Daar kun je mee thuiskomen'.

'Slaperigheid in het verkeer lastig te voorkomen'

Mark Maaskant van Prodrive Academy, een bedrijf dat verkeersveiligheid- en gebruikerstrainingen verzorgt, stelt dat vermoeidheid achter het stuur lastig te voorkomen is.

"Natuurlijk moet je zorgen dat je voldoende uitgerust bent en niet langer dan twee uur achter elkaar rijdt. Maar alleen al het voorbeeld van ouders met jonge kinderen die je 's nachts wakker houden geeft al aan dat vermoeid raken ook kan voorkomen als je wel op tijd naar bed gaat. Je kunt vermoeidheid achter het stuur niet altijd voorkomen."

Op basis van eigen onderzoek concludeerde het bedrijf dat rijhulpsystemen slaperigheid kunnen tegen gaan. "Het rijden op de snelweg met ingeschakelde rijhulpsystemen zoals adaptieve cruisecontrol in combinatie met actieve rijbaanassistent en een automatische transmissie resulteert in minder vermoeidheid achter het stuur", aldus Maaskant.

'Vermoeide bestuurder nog minder alert'

De bestuurder is vanwege de rijhulpsystemen mogelijk minder alert, maar Maaskant stelt dat een vermoeide bestuurder waarschijnlijk nog minder oplet.

"Ik zal een voorbeeld geven: de zon staat laag en schijnt in je gezicht, jij sluit achter in een file aan en doet je alarmlichten aan. Met de laagstaande zon bestaat de kans dat het achteropkomend verkeer jou niet ziet. Wat heb je nu liever: een vermoeide bestuurder die met 100 kilometer per uur, oftewel 28 meter per seconde, op je afkomt of een minder alerte bestuurder die met ingeschakelde adaptieve cruisecontrol op je afkomt?"

Bij laaghangende zon ziet het achteropkomende verkeer de alarmlichten mogelijk niet.