De extra grenscontroles aan de Nederlandse binnengrenzen zijn geen middel om het aantal asielaanvragen te verlagen. Dat concludeert de Algemene Rekenkamer op basis van de eerste resultaten van die controles.

Het kabinet voerde de extra controles in om zo irreguliere migratie en criminaliteit als mensensmokkel en documentfraude tegen te gaan. Er is sprake van irreguliere migratie wanneer migranten zonder geldige documenten een land proberen binnen te komen of daar proberen te verblijven.

De Rekenkamer keek naar data van de marechaussee van januari 2023 tot en met april 2025. De cijfers van de normale controles door de marechaussee (Mobiel Toezicht Veiligheid, afgekort tot MTV) werden vergeleken met die van de binnengrenscontroles die eind 2024 werden ingevoerd.

De MTV en de nieuwe binnengrenscontroles verschillen op een paar punten. Zo vindt MTV steekproefsgewijs plaats, terwijl de extra controles op de grens plaatsvinden en mogelijk 24 uur lang duren. Maar in beide gevallen mag de marechaussee iemand zonder de juiste papieren het land uitzetten (bij MTV) of toegang tot het land weigeren (bij binnengrenscontroles).

Minder dan 1 procent van asielzoekers komt via grenscontroles in keten terecht

Er zijn meer mensen gecontroleerd bij binnengrenscontroles dan bij MTV. Het aantal mensen dat niet binnenkwam was hoger dan het aantal mensen dat door MTV werd weggestuurd. Er waren minder aanhoudingen aan de grens vanwege smokkel en documentfraude dan bij MTV.

Het aantal asielzoekers dat bij de binnengrens aankwam daalde ook. De Rekenkamer plaatst daar wel een kanttekening bij. Dat aantal is nooit erg hoog geweest. Van de 44.000 asielaanvragen die in 2024 werden gedaan, kwamen er slechts 400 via grenscontrole of MTV binnen. Dat gaat dus om minder dan 1 procent van alle asielzoekers.

De Rekenkamer stelt op basis van de eerste onderzoeksresultaten dat de kabinetsdoelen om irreguliere migratie en grenscriminaliteit aan te pakken niet eerder worden bereikt met de extra grenscontroles.

Zodra iemand asiel aanvraagt in Nederland - of dat nu bij een grenscontrole of direct bij het COA of de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) gebeurt - is die persoon geen irreguliere migrant meer, schrijft de Rekenkamer. Hij of zij heeft vanaf dat moment toestemming om voorlopig in Nederland te verblijven.

Conclusie is niet verrassend

De conclusie van de Rekenkamer is niet nieuw. Zo werden bewindspersonen in voorgaande jaren al gewaarschuwd dat de controles niet effectief zijn tegen asielaanvragen. In 2024 werd ook tegen asielminister Marjolein Faber gezegd dat het effect van grenscontroles niet anders zou zijn dan dat van MTV.

Bij de aankondiging van de grenscontroles waren ook zorgen over de mankracht van de marechaussee. De marechaussee kreeg voor de extra controles namelijk geen extra personeel en had al te maken met een tekort. Faber zei toen dat het plan geen effect zou hebben op de andere taken van de marechaussee. De Rekenkamer stelt op basis van het onderzoek dat er geen reden is om aan die uitspraak te twijfelen.

In een reactie schrijft vertrekkend minister Faber dat het deels klopt dat "binnengrenscontroles geen maatregel zijn tegen instroom van asielzoekers". Daarbij stelt ze wel dat het een afschrikkend effect kan hebben op migranten en mensensmokkelaars, die dan misschien hun komst naar Nederland heroverwegen.

De Rekenkamer stelt in het rapport dat dat effect moeilijk te meten is. "We kunnen een afschrikkende werking niet vaststellen, maar ook niet uitsluiten. We weten wel dat de 'pakkans' van een binnengrenscontrole beperkt is. Immers, minder dan 1 procent van de asielzoekers komt zo terecht in de asielketen."

De extra controles bij de grens gelden tot 9 december.