Als er over twee weken meer dan tweeduizend mensen in het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel zijn, moet het COA de gemeente Westerwolde per dag een dwangsom van 50.000 euro betalen. Dat heeft de rechter woensdag bepaald.

De dwangsom kan oplopen tot een maximum van 5 miljoen euro. Het maakt ook niet uit op welk moment van de dag het maximum wordt overschreden.

Daarover was onenigheid tussen het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en Westerwolde, waar Ter Apel onder valt. Geregeld werden 's avonds asielzoekers naar opvanglocaties elders gebracht, zodat 's nachts maximaal tweeduizend asielzoekers in Ter Apel verbleven. Overdag werden die mensen dan weer naar Ter Apel gebracht. De gemeente vond dat de mensen die overdag in Ter Apel verbleven meetelden, het COA niet.

Het maximum van tweeduizend mensen in het aanmeldcentrum in Ter Apel komt voort uit de overeenkomst die het COA en de gemeente hebben gesloten. Dat maximum wordt al een paar jaar af en toe overschreden. In 2022 was het zo druk dat mensen de nacht buiten moesten doorbrengen. Dat gebeurde de laatste maanden niet. Wel was het zo druk dat asielzoekers in wacht- en recreatieruimtes moesten slapen.

Begin dit jaar ook al kort geding over kwestie

In januari diende ook al een kort geding over de kwestie. Ook toen kreeg Westerwolde gelijk van de rechter. Het COA werd toen een dwangsom van 15.000 euro opgelegd, met een maximum van 1,5 miljoen euro. Dat maximum werd afgelopen zomer bereikt.

Het COA zegt dat het niet lukt om aan het maximum in Ter Apel te voldoen doordat er elders in het land geen plek is. Ook is er volgens het COA sprake van een opvangcrisis.

Westerwolde ziet ook dat het een moeilijke opgave voor het COA is om aan het afgesproken maximum te voldoen. Maar het is geen onmogelijke, vindt de gemeente.

De rechter vindt dat het COA onvoldoende heeft aangetoond dat het niet kan voldoen aan het maximum van tweeduizend asielzoekers in Ter Apel. Ook vindt ze dat het aantal asielzoekers "onevenredig" wordt verdeeld. Op veel opvanglocaties wordt 100 procent van de capaciteit gebruikt, terwijl dat in Ter Apel vaak 120 tot 140 procent is.

Westerwolde ziet uitspraak als 'erkenning'

Jaap Velema, burgemeester van Westerwolde, ziet de uitspraak van de rechter als een belangrijke erkenning. "Het doet recht aan de inwoners en ondernemers van Ter Apel."

COA-bestuurslid Joeri Kapteijns weet niet of het lukt om over twee weken het aantal asielzoekers in Ter Apel onder de tweeduizend te brengen. "Dat is ons de afgelopen maanden ook niet gelukt. Zo reëel wil ik ook zijn."

Het is volgens hem ook geen optie om in de bestaande opvanglocaties elders in het land meer mensen op te vangen. "Dan schenden we afspraken met die gemeenten. Dat helpt Ter Apel ook niet, omdat gemeenten dan huiverig kunnen worden om afspraken met ons te maken."