Het COA was dinsdag weinig hoopvol tijdens de tweede rechtszaak over het overvolle aanmeldcentrum in Ter Apel. De opvangorganisatie kan zich niet snel weer aan het maximumaantal van tweeduizend asielzoekers houden en een rechterlijke uitspraak gaat daar waarschijnlijk weinig aan veranderen.

Maandag vond het tweede kort geding plaats over de situatie in het aanmeldcentrum in Ter Apel, waar geregeld meer dan tweeduizend mensen worden opgevangen. De gemeente Westerwolde, waaronder Ter Apel valt, wil dat het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) zich weer aan het afgesproken maximumaantal van tweeduizend mensen houdt en stapte daarom opnieuw naar de rechter.

Die signaleerde maandag dat de opvangorganisatie "180 graden" lijkt te zijn gedraaid ten opzichte van januari dit jaar. Toen maande de rechter het COA al het aantal mensen in Ter Apel omlaag te brengen. Hoewel de opvangorganisatie al aangaf er alles aan te doen om hiervoor te zorgen, zouden ze ook alles op alles zetten om zich weer aan de afspraak te houden.

Maar op dit moment is het volgens de advocaat van COA "onmogelijk om aan de afspraak te voldoen". "Wat is er dan veranderd?", vroeg de rechter zich af.

Volgens het COA "zit het momenteel ramvol" in alle Nederlandse opvangcentra. Bestuursvoorzitter Milo Schoenmaker wees erop dat de bezetting in alle opvanglocaties op 100 procent zit en dat percentage was in januari lager. "De marges zijn nu écht weg", zei Schoenmaker. Afgelopen weekend werd de COA-baas nog gebeld omdat er 35 plekken tekort waren. "Zo weinig speling is er op in totaal 70.000 opvangplekken."

Daarbij lopen gemeenten momenteel flink achter op het huisvesten van statushouders. Momenteel wachten nog negentienduizend mensen met een verblijfsvergunning in een azc op een woning. In de tussentijd worden niet veel nieuwe opvanglocaties geopend. Nieuwe dwangsommen gaan die problemen niet oplossen, denkt het COA.

Zie ook |Opvangcrisis houdt aan, en dus buigt rechter zich opnieuw over te vol Ter Apel

Westerwolde wil hogere dwangsom

Toch wil de gemeente Westerwolde dat de rechter wel dwangsommen oplegt. Het COA moet volgens de advocaat van de gemeente namelijk nog meer zijn best doen om zich weer aan de afspraken te houden. Volgens de gemeente zijn er nog meer opties, bijvoorbeeld de inzet van Rijksvastgoed of hotels. "Het is een moeilijke opgave, maar geen onmogelijke opgave", zegt de advocaat van de gemeente.

De dwangsom die in januari werd opgelegd, 15.000 euro per dag dat er meer dan tweeduizend mensen werden geteld, was volgens de advocaat van de gemeente blijkbaar niet voldoende om dat af te dwingen. Met een dwangsom van 75.000 euro per dag hoopt ze dat wel te doen.

Daarbij hoopt de gemeente dat de rechter een einde maakt aan de onenigheid rondom de telling van het aantal asielzoekers in Ter Apel. De gemeente telt het aantal asielzoekers dat 's nachts in een speciale crisisnachtopvang in een andere gemeente slaapt, wel mee in de totale bezetting in Ter Apel, terwijl het COA dat niet doet.

De burgemeester van Westerwolde, Jaap Velema, zegt tijdens een persmoment na de zitting begrip te hebben voor de lastige situatie waarin het COA zich bevindt. "Maar ik ben en blijf van mening dat je onder alle omstandigheden altijd de mogelijkheid hebt om andere keuzes te maken."

COA hoopt dat spreidingswet verlichting brengt

Het COA ziet die voorlopig nog weinig, maar zei in de rechtszaal te denken in de loop van volgend jaar wél weer te kunnen voldoen aan het afgesproken maximum in Ter Apel. De organisatie wees tijdens de zitting onder meer naar twee grootschalige opvanglocaties die snel openen en de nieuwe locaties die volgens de spreidingswet in de loop van volgend jaar de deuren openen.

Dat laatste is onzeker nu het kabinet de spreidingswet zo snel mogelijk wil schrappen, erkent bestuursvoorzitter Milo Schoenmaker. Maar de COA-baas zegt tegen NU.nl dat weinig gemeenten hebben aangegeven hun plannen weer in te trekken als de spreidingswet wordt geschrapt.

"Een enkele gemeente heeft nu wel een pas op de plaats gemaakt. Die wachten af met het maken van plannen tot ze weten wat er met de spreidingswet gebeurt. Die gaan misschien niet door, maar het gros wel", zegt hij. "Veel gemeenten zeggen ook: we zien ook wel dat we deze situatie niet kunnen oplossen door weg te kijken." En daar moet Ter Apel op termijn ook weer de vruchten van plukken.

Burgemeester Velema hoopt met het aanspannen van de zaak niet alleen het COA, maar ook minister Marjolein Faber (Asiel) in beweging te krijgen. "Niet alleen ambities voor het beperken van de instroom, maar ook aandacht hebben voor de crisissituatie in de opvang."

De rechter doet op 30 oktober uitspraak.

Zie ook |Kabinet publiceert regeerprogramma: volle inzet op asielbeperking