Het aantal overlastgevende asielzoekers op de zogenoemde 'Top-X-lijst' is in een jaar tijd met 40 procent toegenomen. Volgens het ministerie van Asiel en Migratie hangt dat grotendeels samen met een grotere drukte in de asielopvang.

Asielzoekers kunnen om uiteenlopende redenen op de lijst komen. Wie bijvoorbeeld heeft ingebroken of een ernstig misdrijf heeft gepleegd, komt op de lijst te staan. Maar ook 'lichtere' vergrijpen, zoals overlastgevend gedrag op een COA-locatie, kan een plek op de lijst opleveren. Iemand blijft vervolgens vijf jaar op die lijst staan.

De meeste overlastgevende asielzoekers komen uit Syrië, het land waar momenteel de meeste asielzoekers in Nederland vandaan komen. Zo'n 40 procent van de mensen op de lijst is een zogenoemde alleenreizende minderjarige vluchteling.

Zie ook |Een veroordeelde asielzoeker wordt niet zomaar Nederland uitgezet

Meer mensen, dus ook meer overlast

"Met een toename van het aantal vreemdelingen op COA-locaties is er ook een stijging zichtbaar in het aantal vreemdelingen die op de Top-X-lijst staan", licht een woordvoerder van het ministerie toe. Hij benadrukt ook dat asielzoekers en statushouders door de opvangcrisis gemiddeld gezien langer in de opvang blijven.

Het ministerie kon nog niet zeggen of de criteria om op de lijst te komen sinds vorig jaar strenger of juist minder streng zijn geworden. Ook wordt nog uitgezocht wat de meestvoorkomende aanleidingen zijn om een asielzoekers op de lijst te zetten.

Veel overlast in Ter Apel en Budel

De overlast wordt vooral gemerkt op locaties waar asielzoekers als eerste binnenkomen. Zo werden vorig jaar op de locatie in Ter Apel, waar het aanmeldcentrum zit, zo'n 2.700 meldingen van overlast of het overtreden van de COA-huisregels. In Budel, naast Ter Apel een locatie waar asielzoekers na hun aanmelding kunnen wachten op de start van het asielproces, waren dat er zo'n 1.842.

In het Noord-Brabantse Budel staat het op Ter Apel na grootste azc in Nederland, maar dat wordt verkleind. Het idee daarachter is dat een kleiner azc de overlast vermindert waar omwonenden al jaren over aan de bel trekken. Daarom worden vanaf 2027 nog maximaal 960 mensen opgevangen in Budel. Dat zijn er nu nog twaalfhonderd.

Zie ook |In Ter Apel zijn meer zorgen dan alleen om mensen die in het gras moeten slapen

Speciale opvanglocatie moet problemen beperken

In Ter Apel, waar nog altijd meer dan de afgesproken tweeduizend mensen worden opgevangen, hoopt men ook op meer rust in het azc en een afname van overlast. Als de situatie in het overvolle aanmeldcentrum weer stabiel is, kan ook de pilot rondom de zogenoemde procesbeschikbaarheidslocatie weer van start. Dat moet de overlastbeleving nog meer verminderen.

De procesbeschikbaarheidslocatie (pbl) is een speciale plek op een asielzoekerscentrum waar kansarme asielzoekers die overlast veroorzaken, worden geplaatst. Ze moeten een verplicht dagprogramma volgen en omdat ze op die locatie blijven, kan de asielaanvraag ook sneller worden afgehandeld. Mensen die ernstige overlast veroorzaken, kunnen nog altijd naar de speciale handhaving- en toezichtslocatie in Hoogeveen worden gestuurd.

Het nieuwe kabinet heeft het beperken van overlast door asielzoekers in ieder geval hoog op de agenda staan. Het idee is om deze mensen sneller uit een opvanglocatie te plaatsen of de asielprocedure eerder stop te zetten, maar het is nu nog niet duidelijk hoe dat er precies uit gaat zien.