Tot 1 juli zijn er twaalfduizend extra opvangplekken nodig voor asielzoekers. Het kabinet vraagt gemeenten dan ook met spoed om vijfduizend tijdelijke opvangplekken te creëren. Ook stelt het Rijk grond beschikbaar om zogenoemde paviljoens op te zetten.

Van der Burg spreekt van "een acute situatie". Alle opvanglocaties zitten voller dan eigenlijk zou mogen. Veel tijdelijke locaties gaan dicht en er worden te weinig nieuwe locaties geopend. Het aantal asielaanvragen is nog altijd groter dan de keten aankan.

Omdat de nood zo hoog is, zal het kabinet samen met het ministerie van Defensie, het Rijksvastgoedbedrijf en Staatsbosbeheer grond van de overheid aanbieden waarop grote paviljoens kunnen staan. Zo'n paviljoen biedt ongeveer vijfhonderd opvangplekken. Het is de bedoeling dat die paviljoens binnen twee maanden gerealiseerd kunnen worden.

COA heeft al noodmaatregelen genomen

Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) heeft al noodmaatregelen genomen en plaatst tot 1 juli wekelijks vierhonderd statushouders tijdelijk uit naar hotels om ruimte te creëren in de bestaande opvang.

Statushouders moeten eigenlijk doorstromen naar een woning en eventueel hotels of andere doorstroomlocaties, maar dat gebeurt veel te weinig. "Statushouders houden daardoor opvangplekken bezet, wat de druk op de asielopvang vergroot", staat in de brief.

Daarnaast heeft het COA de opvangcontracten op enkele plaatsen kunnen verlengen of nieuwe locaties kunnen regelen. Maar ondanks dat het COA zelf al maatregelen heeft genomen, heeft het orgaan "niet alle benodigde opvangplekken kunnen realiseren voor de komende periode". Daarmee blijft er een gat van zo'n vier- tot vijfduizend opvangplekken. Het kabinet neemt daarom maatregelen om gemeenten ertoe aan te zetten voor opvangplekken te zorgen.

"Gegeven de acute situatie beogen we deze tijdelijke spoedopvang die gemakkelijker en sneller te realiseren is." Daarbij gaat het bijvoorbeeld om sporthallen. Vooral gemeenten in Noord-Holland moeten meer plekken regelen.

Het is nu de vraag of gemeenten gehoor geven aan de oproep van Van der Burg. Zij moeten namelijk toestemming geven voor de crisisnoodopvang.

Van der Burg kan gemeenten nog niet dwingen plekken te leveren

Ondanks dat de spreidingswet, die de asielopvang over het land verdeelt, al van kracht is, kan Van der Burg gemeenten nog niet dwingen om plekken te leveren.

Afgelopen februari is bepaald hoeveel asielzoekers er in elke provincie opgevangen moeten worden. De gemeenten in elk van de twaalf provincies hebben tot november de tijd om voor deze opgave onderling een plan te maken. Pas als dat niet lukt, komt dwang om de hoek kijken. Dat is op z'n vroegst pas halverwege volgend jaar.

Dat betekent dat er dit hele jaar nog crisisnoodopvang nodig is. Ook als de extra twaalfduizend bedden voor 1 juli geregeld zijn, zijn de problemen daarna niet voorbij. Het COA verwacht dat er op 1 januari 2025 97.500 bedden nodig zijn. Op dit moment zijn er zo'n 70.000 bedden in de gewone en (crisis)noodopvang.