Zes rechters lijnrecht tegenover elkaar rondom lot derdelanders uit Oekraïne
Derdelanders uit Oekraïne mogen inderdaad niet blijven, oordelen de rechtbanken in Den Haag en Zwolle woensdag. Daarmee hebben inmiddels zes rechtbanken zich opnieuw uitgesproken over deze groep. De uitspraken verschillen, en dus blijft de toekomst van derdelanders nog onzeker.
Eerder schaarden de rechtbanken in Utrecht en Rotterdam zich al achter het besluit van de Raad van State. De staatssecretaris mag de bescherming van derdelanders uit Oekraïne inderdaad stoppen.
Maar niet alle rechtbanken zijn het daarmee eens. In de afgelopen week oordeelden rechters in Haarlem, Den Bosch en Roermond juist dat dit niet mocht.
Derdelanders uit Oekraïne zijn mensen die toen de oorlog uitbrak een tijdelijke verblijfsvergunning hadden. Ze waren daar bijvoorbeeld voor werk of studie. Zij vielen eerst, net als andere vluchtelingen uit Oekraïne, onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming. Daardoor hoefden ze geen asiel aan te vragen, kregen ze opvang bij een gemeente en mochten ze werken.
Maar demissionair staatssecretaris Eric van der Burg besloot in de zomer van 2023 dat de derdelanders niet meer onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming zouden vallen en dus weg moesten of asiel moesten aanvragen.
Nieuwe rechtszaken na oordeel hoogste rechter
De groep kreeg daarna een zogenoemd terugkeerbesluit in de bus. Hoewel tegen het algemene oordeel van de Raad van State geen hoger beroep kan worden ingediend, kan er wel een nieuwe rechtszaak worden gestart tegen een individueel terugkeerbesluit. Dat is ook gebeurd.
Deze rechters keken in de individuele zaken of het terecht was dat iemand een terugkeerbesluit kreeg. Mocht hun tijdelijke bescherming op 4 maart worden gestopt? Om daarover te kunnen oordelen, moesten de rechters dus weer iets zeggen over het oordeel van de Raad van State in januari.
De vraag is vooral of derdelanders die al binnen de richtlijn vielen, die status mag worden ontnomen. De rechtbanken in Den Bosch en Roermond zeggen dat dit niet mocht. De staatssecretaris mocht alleen zeggen dat derdelanders die nog naar Nederland zouden komen niet meer onder de richtlijn zouden vallen. Volgens de andere rechtbanken is dat niet het geval.
Andere derdelanders moeten gewoon vertrekken
De kans is groot dat de Raad van State zich nu opnieuw moet buigen over de toekomst van derdelanders uit Oekraïne. Als er hoger beroep wordt aangetekend tegen de uitspraken van de rechtbanken, en dat is bijvoorbeeld al gebeurd in Roermond, komt de zaak namelijk weer bij de Raad van State terecht.
Maar dat kan nog wel even duren. Er lopen namelijk nog soortgelijke zaken bij bijvoorbeeld de rechtbanken in Arnhem en Amsterdam. Het ministerie is daarnaast nog niet in elke zaak in hoger beroep gegaan.
Dat proces is sowieso niet afgerond voor 2 april, de datum waarop derdelanders weg moeten zijn of asiel moeten hebben aangevraagd. Vooralsnog moeten de derdelanders gewoon terug of asiel aanvragen, zegt een woordvoerder van het ministerie. Hij wil niet vooruitlopen op wat er gebeurt in het geval dat de Raad van State na die deadline besluit dat derdelanders toch mochten blijven.
De derdelanders die naar de rechter in Haarlem, Den Bosch en Roermond stapten, mogen vooralsnog gewoon blijven. Dat geldt ook voor de mensen die nog wachten op hun uitspraak.
