Gaat dit wél helpen? En andere vragen over de uitspraak over asielopvang
Volgens de rechter voldoet de asielopvang in Nederland niet aan de Europese regels. De overheid moet daarom maatregelen nemen. Wat is het probleem met de asielopvang, en hoe haalbaar zijn de eisen van de rechter? Vijf vragen over de zaak.
In het kort: wat is er aan de hand met de asielopvang in Nederland?
Op dit moment is er een tekort aan opvangplekken. Dat komt onder meer doordat veel statushouders, mensen die mogen blijven, nog op een huis wachten. Totdat ze een huis hebben, wonen zij in de asielzoekerscentra.
De asielzoekerscentra zitten nu vol en er is meer plek nodig. Maar plek vinden voor nieuwe asielzoekerscentra lukt amper.
Als noodoplossing worden mensen opgevangen op tijdelijk opgezette locaties. Dit zijn tijdelijke noodopvangcentra in bijvoorbeeld sporthallen. Daarnaast is er crisisnoodopvang. Daar worden mensen maar enkele dagen opgevangen. Deze tijdelijke locaties worden nu al een jaar ingezet.
En zelfs dat blijkt niet altijd genoeg. De afgelopen periode sliepen geregeld mensen buiten het aanmeldcentrum in Ter Apel.
Wat vindt de rechter?
Organisatie VluchtelingenWerk stapte naar de rechter omdat de situatie op die tijdelijke opvangplekken niet voldoet aan de afgesproken norm. De rechter is het daarmee eens.
De overheid moet nu binnen negen maanden de omstandigheden in de (crisis)noodopvang weer aan de regels laten voldoen. De mensen moeten bijvoorbeeld minimaal 4 vierkante meter slaapruimte per persoon hebben en een raam dat open kan.
Daarnaast mogen er per direct geen kwetsbare asielzoekers meer naar de (crisis)noodopvang. Ze mogen per direct niet meer op straat belanden in Ter Apel. Ook moeten minderjarigen binnen vijf dagen het aanmeldcentrum daar hebben kunnen verlaten. Die kinderen moeten binnen vier weken toegang krijgen tot onderwijs en speelvoorzieningen.
Wat vinden experts hiervan?
Ashley Terlouw, hoogleraar Rechtssociologie aan de Radboud Universiteit, noemt het "een soort bemiddelende uitspraak". "De rechter oordeelt dat de overheid tekort schiet. Maar niet alles moet morgen al op orde zijn. VluchtelingenWerk krijgt gelijk, maar de rechter heeft ook goed gekeken naar wat haalbaar is."
Dat valt Mark Klaassen, universitair docent bij het Europa Instituut van Universiteit Leiden, ook op. "Wat de voorzieningenrechter probeert te doen, is balanceren tussen de juridische toetsing van de regels en de realiseerbaarheid daarvan".
Volgens Klaassen denkt de rechter in het oordeel ook mee met de overheid. Bijvoorbeeld dat de situatie in de opvang binnen negen maanden beter moet zijn. "Dat is best lang. Maar tegelijkertijd moeten andere dingen wél per direct anders."
Gaat dit wél helpen?
Of deze uitspraak het verschil gaat maken in de opvangcrisis, is de vraag. Terlouw denkt dat Van der Burg hem als steun in de rug zal gebruiken. "Hij kan nu tegen de gemeenten die weerstand bieden en ook de mensen binnen zijn eigen partij zeggen: het moet van de rechter."
Van de Staat moet worden verwacht dat ze de uitspraken van de rechter op gaan volgen, zegt Terlouw. "De staat móet het gewoon regelen. Je kunt mensen niet laten verkommeren. We zijn ertoe verplicht, we zijn een rijk land, dit kan."
"Misschien draagt deze uitspraak ertoe bij dat als het gevoel van urgentie er nog niet was, dat nu nog meer wordt vergroot", zegt Klaassen.
Of de eisen van de rechter praktisch haalbaar zijn, kan Klaassen niet inschatten. Maar de eisen die worden gesteld, zijn volgens hem "nou ook weer niet zo buitensporig". "Binnen negen maanden het vereiste van een raam dat kan worden geopend en 4 vierkante meter slaapruimte per persoon. Dat zijn geen kamers in een viersterrenhotel."
De Nederlandse Vereniging van Gemeenten (VNG) zegt in een reactie aan NU.nl de zorgen van VluchtelingenWerk te delen. "We moeten af van de (crisis)noodopvang en zo snel mogelijk ruimte maken in azc's."
Het asielbeleid moet structureler vorm krijgen, vindt de VNG. "Een wet die snel en eerlijk de verdeling van asielzoekers over het land regelt is daarbij een belangrijk element. Die opvang moet wel passen bij de lokale schaal, dus kleinschalige opvang is een must."
Wat gaat er nu gebeuren?
De uitspraak van de rechter moet voorlopig nog gewoon worden uitgevoerd. Het ministerie nam donderdag al de eerste maatregelen door een brief naar alle gemeenten te sturen. Daarin wordt gevraagd om 1.700 extra plekken voor minderjarige vluchtelingen.