Het veiligheidsgevoel is steevast een argument van tegenstanders van de komst van azc's. Dat zagen we bijvoorbeeld recent in Tubbergen. In de gemeente zorgt de komst van een azc in een hotel voor onrust. Staatssecretaris Eric van der Burg (Justitie en Veiligheid) deed ter plekke een poging de bewoners gerust te stellen. "Waarom zou u niet veilig over straat kunnen als er een asielzoekerscentrum is? Dat gaat op de meeste plekken goed."

Uit de rondgang langs de azc's blijkt dat dit inderdaad het geval is. Bijna alle gemeenten die NU.nl benaderde, zien weinig of geen overlast en criminaliteit door het azc in hun buurt. Zo zijn er in de gemeente Hoogeveen de afgelopen drie jaar "hoogstens vijf incidenten in de openbare ruimte" geweest. In de Zutphense wijk Noordveen geven omwonenden van het azc hun veiligheidsgevoel een 7,8. In 2016 verwachtte nog 41 procent van de wijk een negatieve invloed van het azc. Nu geldt dat voor 13 procent.

Ook de gemeente Gilze en Rijen hoort "nauwelijks klachten". Het azc Prinsenbosch staat daar al zo'n dertig jaar en biedt onderdak aan twaalfhonderd inwoners. Burgemeester Derk Alssema ziet veel steun onder de bewoners van de Noord-Brabantse gemeente. "Natuurlijk is er weleens wat overlast. Maar het is niet zo dat het uit de hand loopt of zorgen veroorzaakt."

Het beeld dat uit de rondgang naar voren komt, komt overeen met cijfers uit eerder onderzoek. In 2015 waren in Nederland hevige protesten vanwege de komst van azc's. Omwonenden dachten dat zo'n azc tot meer criminaliteit zou leiden. Uit onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), dat in hetzelfde jaar werd gedaan, bleek dat dit niet het geval was.

Gemeenten zeggen tegen NU.nl dat door regelmatig overleg de overlast beperkt blijft. Bij die overleggen schuiven het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), omwonenden en andere partijen aan. Daardoor wordt overlast op tijd gezien en kan er iets aan gedaan worden.

Zo schaalde Maastricht anderhalf jaar geleden het aantal beveiligers rondom het azc in de stad op. Ook zette de gemeente een straatcoach in. Nu zijn er volgens de gemeentewoordvoerder geen signalen van overlast meer.

Gemeenten wijzen ook op lokale samenwerkingen en bewonersinitiatieven. De gemeente Utrecht legt uit dat in 2016 Plan Einstein is opgezet. Daarbij worden activiteiten voor inwoners van het azc en andere inwoners van de stad georganiseerd. Sindsdien ziet de gemeente "een positievere cultuur en een constante verbetering" in het aantal overlastmeldingen.

Door de activiteiten landen inwoners van het azc sneller in de samenleving, zegt een woordvoerder. "Het maakt het bijvoorbeeld gemakkelijker om de taal te leren en daarmee uiteindelijk een baan te vinden. Wanneer je je van waarde voelt, neemt frustratie af."

Enkele gemeenten laten wel weten overlast te ervaren. Dat is bijvoorbeeld te zien rond het asielzoekerscentrum in Budel. De gemeente is tevreden met de ligging, maar er is wel een kleine groep bewoners die voor overlast zorgt. "Het gaat vooral om winkeldiefstal, fietsendiefstal en intimidatie", zegt een woordvoerder van de gemeente Cranendonck. Ook Delfzijl noemt een kleine groep die voor ernstige overlast zorgt.

De politie kan de situatie per azc-locatie niet in cijfers uitdrukken. De korpsleiding heeft alleen een landelijk beeld van de mate van overlast en criminaliteit door asielzoekers, zegt een woordvoerder. Bovendien verwijst de politie naar een jaarlijks rapport van het WODC naar overlast bij de azc's zelf en naar verdenkingen van misdrijven door asielzoekers. Daaruit blijkt onder meer dat "de overgrote meerderheid van de COA-bewoners niet voorkomt in de incidenten- en verdachtenregistraties".