DEN HAAG - CDA-leider Balkenende vindt dat een informateur zich niet vanaf het begin eenzijdig moet richten op de vorming van een kabinet van CDA, VVD en LPF. Hij heeft de koningin vrijdag geadviseerd eerst gesprekken met alle fractievoorzitters te voeren.

"Iedereen moet worden geconsulteerd om te bekijken of er bereidheid tot samenwerking is", aldus Balkenende. Hij wees erop dat de VVD bij monde van de nieuwe fractievoorzitter Zalm heeft laten blijken niet staan te trappelen om te regeren. Na de eerste gespreksronde moet de informateur concreet bepalen welke partijen een nieuw kabinet zouden kunnen gaan vormen.

Balkenende heeft geadviseerd een informateur van CDA-huize te benoemen. Voor die functie zouden meerdere christen-democraten geschikt zijn.

LPF: Ereschuld

LPF fractievoorzitter Herben mocht als derde bij de Koningin op visite. Hij zei na zijn bezoek dat het CDA een ereschuld aan de bevolking heeft om de Lijst Pim Fortuyn op te nemen in een nieuwe regering.

"Omdat het CDA heeft meegelift met het succes van de Lijst Pim Fortuyn." Dat zei de kersverse fractievoorzitter van de LPF, Mat Herben, vrijdag na zijn bezoek aan koningin Beatrix.

Herben heeft de koningin laten weten dat hij geen bezwaar heeft tegen een informateur van CDA-huize, zoals mr. J. Donner van de Raad van State. "Maar meer namen hebben de revue gepasseerd", zei Herben over zijn gesprek met de koningin.

Volgens hem is het belangrijk dat de informateur een vertrouwensbasis legt tussen het CDA, de VVD en zijn eigen LPF. Daarna kan er pas over onderhandelingspunten gesproken worden, aldus Herben.

De LPF-leider sprak met de koningin ook over het klimaat dat is ontstaan in Nederland na de moord op Pim Fortuyn. Het is volgens Herben van het grootste belang dat alle partijen nu deëscalerend optreden.

VVD

De VVD heeft geen zin in regereringsdeelname. De partij heeft zo fors verloren bij de Kamerverkiezingen van woensdag dat zij de oppositie in moet. Dat heeft VVD-leider Zalm vrijdag laten weten aan de koningin.

"Kabinetsdeelname is niet gepast. Dat is een diepdoorleefd gevoel bij de VVD. Ik begrijp ook niet waarom het CDA ons nodig zou hebben. Die partij vond het financiële beleid van paars niet deugen en onze ministers slecht. Het CDA en de LPF hebben gefulmineerd, dus die moeten regeren", aldus Zalm in een toelichting na afloop van zijn gesprek met de koningin. "Laat het CDA eerst zelf maar eens zeggen wat het wil. Dat heeft het nog niet gedaan."

De VVD heeft de koningin aangeraden een informateur van CDA-huize te benoemen die nagaat welke coalitie het meest recht doet aan de verkiezingsuitslag. Maar de liberalen vinden dat zij daar, net als de andere paarse partijen, na de verkiezingsnederlaag niet in thuis horen.

Pas als blijkt dat zonder de VVD geen nieuw kabinet valt te vormen zal zij zich op haar positie bezinnen. "Maar wees niet te snel met de conclusie dat we het dan wel zullen doen", aldus Zalm. Het CDA en LPF zouden wat hem betreft een coalitie kunnen vormen met de SP, die ook fors gewonnen heeft, of met D66.

GroenLinks

Balkenende was niet de eerste gast van de Koningin vandaag. Rosenmöller was al eerder op de koffie bij de vorstin. Hij adviseerde haar de informateur een centrumrechtse coalitie met CDA, LPF en VVD te laten onderzoeken.

Hij vindt dat de informateur vooral moet uitzoeken of LPF klaar is voor deelname aan een kabinet dat "de on-Nederlandse onrust" snel kan wegnemen. De partij zal volgens hem moeten bewijzen intern stabiel te zijn en als coalitiepartner naar behoren te kunnen functioneren.

"LPF is niet als vanzelf een stabiele partij. Er moet voldoende vertrouwen zijn tussen de drie partijen om het vier jaar vol te houden. Het is te makkelijk om over een jaar weer verkiezingen te houden, dan gebeurt er niks met belangrijke thema's als volksgezondheid", aldus Rosenmöller.

LPF zou om te beginnen meer moeten bijdragen aan "deëscalatie". Zo zou LPF-partijvoorzitter Langendam ogenblikkelijk moeten opstappen en zouden de strafpleiters Spong en Hammerstein hun juridische procedure tegen politici en journalisten moeten afblazen, stelde Rosenmöller.

De informateur zou van CDA-huize mogen zijn, maar Rosenmöller voelt ook veel voor "iemand die door alle partijen als neutraler wordt beschouwd". "Een CDA'er wordt misschien al snel als bondgenoot gezien."