DEN HAAG - De Nederlandse kiezer heeft woensdag gezorgd voor een enorme verschuiving in het politieke landschap. Op basis van de uitslag van de Tweede-Kamerverkiezingen ligt de vorming van een centrumrechtse regering van CDA, VVD en nieuwkomer Lijst Pim Fortuyn het meest voor de hand. Maar voor de grote winnaar van woensdag, CDA-leider Balkenende, spreekt dat nog niet vanzelf.

De nieuwe fracties komen donderdag voor intern beraad bij elkaar. Zij moeten bepalen wat hun opstelling wordt in de kabinetsformatie. Na de grote overwinning van het CDA die van 29 naar 43 zetels ging, neemt deze partij waarschijnlijk het voortouw bij de formatie.

Voor partijleider Balkenende spreekt het nog niet vanzelf dat er een kabinet komt van CDA, VVD en LPF. Hij maakt zich zorgen over de stabiliteit van de LPF. "Het is afhankelijk van de personen die daar de leiding krijgen", zei hij woensdagavond.

Nieuwe leiders

Verschillende partijen moeten bovendien een nieuwe leider kiezen, zoals de PvdA-fractie, die werd gehalveerd en terugvalt van 45 naar 23 zetels. Lijsttrekker Melkert legde woensdagavond na de rampzalige uitslag die functie neer. In de partij worden de namen van de staatssecretarissen Bos (Financiën) en Benschop (Buitenlandse Zaken) als kandidaten genoemd.

Ook de LPF die met 26 zetels de op een na grootste partij is geworden, moet nog een fractievoorzitter kiezen die de plaats moet overnemen van de vermoorde Pim Fortuyn. Kanshebbers zijn W. de Jong, de nummer vier op de lijst, en M. Herben, die de laatste dagen vaak als woordvoerder naar buiten trad. Herben gaat uit van een coalitie van zijn partij met CDA en VVD. Komt die er niet dan zou dat een "affront voor de kiezer" zijn, aldus Herben.

De VVD, die vijftien zetels verloor en er nog 23 overhoudt, gaat waarschijnlijk ook met een nieuwe politieke leider de formatie in. Daar is het vermoedelijk Zalm die het stokje overneemt van lijsttrekker Dijkstal, die woensdgavond sprak van een zwarte dag voor zijn partij, maar ook voor Nederland. Hij is bang dat het land moeilijk bestuurbaar wordt.

De Graaf blijft zitten

Ook de kleinste paarse regeringspartij D66 verloor de helft van haar zetels en moet verder met een fractie van zeven mensen. Maar daar wordt niet gerept van een wijziging in het leiderschap. De Graaf blijft waarschijnlijk aan.

De fractievoorzitters zullen, net als de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer en de vice-voorzitter van de Raad van State, koningin Beatrix adviseren over de formatie. De Kamervoorzitters Van Nieuwenhoven (Tweede Kamer) en Braks (Eerste Kamer) en Tjeenk Willink van de Raad van State maken donderdagavond hun opwachting bij de koningin. Wanneer koningin Beatrix de fractievoorzitters van de politieke partijen verwacht, is nog niet bekend.

Rosenmöller bezorgd

GroenLinks-leider Rosenmöller maakt zich zorgen over de "ondubbelzinnige ruk naar rechts". Hij sloot ondanks de verkiezingsuitslag een progressief bestuur niet uit. "Als zij er rechtsom niet uitkomen, is GroenLinks bereid verantwoordelijkheid te nemen voor een progressief bestuur". Dat kan omdat CDA, PvdA en GroenLinks op 77 zetels uitkomen.

GroenLinks blijft in de Kamer op elf zetels staan, wat na de peilingen die meer beloofde, een teleurstelling was. De enige linkse partij die won, was de SP, die van vijf naar negen zetels klimt.

Ook de ChristenUnie was teleurgesteld. De partij krijgt vier zetels, twee minder dan in de peilingen naar voren was gekomen. De SGP verliest een van haar drie zetels en moet met twee Kamerleden verder.

/TWEEDE KAMER 2002Nieuwe samenstelling Tweede Kamer

/DOSSIERTweede Kamer 2002