DEN HAAG - Het CDA en de Lijst Pim Fortuyn zijn de grote winnaars geworden van de Tweede-Kamerverkiezingen. De PvdA en VVD leden een zware nederlaag.

Bekijk video

Nadat alle stemmen donderdagochtend zijn geteld kwam de opkomst bij de verkiezingen uit 78,8 procent. Dat is 5,6 procent meer dan bij de Tweede Kamer-verkiezingen in 1998.

Het CDA overtrof woensdag alle prognoses. De partij haalde 43 zetels, een winst van 14. De LPF komt van het niets op 26 zetels. De PvdA moet 22 van de 45 zetels inleveren, de VVD raakt er 15 van de 38 kwijt.

Ook D66 verliest. De kleinste regeringspartij gaat van 14 naar 7 zetels. Tegen alle verwachtingen in blijft GroenLinks steken op het huidige aantal van 11 zetels. De SP wint wel en gaat van 5 naar 9 zetels.

Premier

CDA-leider Balkenende wordt nu zo goed als zeker de nieuwe premier. Op basis van de verkiezingsuitslag ligt een centrum-rechtse coalitie met LPF en VVD meest voor de hand. Maar volgens Balkenende is het te vroeg om te concluderen dat die er ook komt. Hij maakt zich zorgen over de stabiliteit van de LPF. "Het is afhankelijk van de personen die daar de leiding krijgen."

Balkenende zei verder ongelofelijk blij te zijn met de uitslag. "Ik ben blij en dankbaar voor het vertrouwen. We hebben een campagne met respect gevoerd. Het ging om de inhoud en we bieden een alternatief voor Paars."

LPF opgetogen

Ook bij de LPF was de stemming opgetogen. "Ondanks de weerstand die onze partij heeft gekregen, hebben de kiezers toch vertrouwen in ons gehouden", constateerde J. Varela, nummer 2 op de lijst achter de vermoorde Pim Fortuyn. Woordvoerder M. Herben gaat uit van een coalitie met CDA en VVD. Komt die er niet dan is dat "een affront voor de kiezer".

De LPF beslist donderdag wie haar leider wordt. Herben (nummer zes op de lijst) is kandidaat, maar ook nummer vier op de lijst Winnie de Jong wordt genoemd.

Pak slaag

Bij de PvdA en de VVD was woensdagavond sprake van ontzetting over de uitslag. Premier Kok vindt dat zijn partij een ongelofelijk pak slaag heeft gekregen. "Het is Nederland goed gegaan in de afgelopen jaren maar kennelijk niet goed genoeg." De sociaal-democraten gaan ervan uit dat ze nu in de oppositie belanden.

Lijsttrekker Dijkstal van de VVD sprak van een zwarte dag voor zijn partij maar ook voor Nederland. Hij vreest dat het land nu moeilijk bestuurbaar wordt. Ook de VVD maakt zich op voor de oppositie. "Maar het land moet wel bestuurd worden", aldus minister De Grave van Defensie.

Hetze

Ook bij GroenLinks was sprake van teleurstelling. Lijsttrekker Rosenmöller meent dat het tegenvallende resultaat te wijten is aan de 'hetze' die tegen zijn partij is gevoerd na de moord op Pim Fortuyn. GroenLinks en PvdA zijn er door de LPF-aanhang van beschuldigd het klimaat te heben geschapen waarin Fortuyn vermoord kon worden. De SP, die geen last had van dergelijke aantijgingen, kon daardoor een flinke winst (van 5 naar 9) boeken, aldus Rosenmöller.

Ook voor D66 viel het resultaat tegen. De partij had op grond van de jongste peilingen op een betere uitslag gerekend. Minister Van Boxtel van Grotestedenbeleid zei te verwachten dat D66 in de oppositie terechtkomt. "Ze zullen ontzettend veel last van ons krijgen", voorspelde hij.

SP-lijstrekker Marijnissen verklaarde mee te willen werken aan een linkse regering als het CDA daarvoor kiest. Hij toonde zich "uitermate verheugd" met de uitslag voor zijn partij.

De ChristenUnie, die vier zetels haalt (een verlies van 1) noemde dit resultaat 'zuur'. Ook de SGP verliest een zetel: van 3 naar 2. Leefbaar Nederland komt van nul op 2 zetels.

Coalities

Naast een cemtrum-rechtse coalitie is op grond van deze uitslag ook een centrum-linkse coalitie van CDA, PvdA en GroenLinks met 76 zetels nipt mogelijk. Ook een brede coalitie van CDA, PvdA en VVD behoort in theorie tot de opties.

De koningin zal mogelijk deze week nog de lijsttrekers raadplegen en daarna een informateur benoemen. Dat zal vermoedelijk een CDA'er zijn. In CDA-kring valt de naam van mr. J. Donner, lid van de Raad van State en voorzitter van een adviescommissie over de WAO.

/TWEEDE KAMER 2002Nieuwe samenstelling Tweede Kamer

/DOSSIERTweede Kamer 2002