AMSTERDAM - PvdA-lijsttrekker Melkert treedt terug als partijleider. Hij heeft dat woensdagavond aangekondigd op de verkiezingsbijeenkomst van zijn partij in Amsterdam. De PvdA heeft woensdag een enorme nederlaag geleden. VVD-leider Dijkstal wil eveneens zijn functie neerleggen. Hij stelt zich volgens bronnen binnen de liberale partij donderdag niet herkiesbaar.

Dijkstal heeft dat woensdagavond aangekondigd op de verkiezingsbijeenkomst van zijn partij in Amsterdam. Eerder sprak Dijkstal: "De fractie moet er donderdag een politieke reactie op geven. Ik stel mijn positie volledig ter discussie." Hij zei er rekening mee te houden dat de liberale fractie niet met hem verder wil. "Dat zit er denk ik wel in."

Zalm

Het verlies wijt de VVD-leider onder meer aan de gevolgen van de moord op Pim Fortuyn. De fractietop wil minister Zalm van Financiën naar voren schuiven als zijn opvolger, zeggen de bronnen.

Melkert zei in een geëmotioneerde speech en voor een gespannen zaal in de Amsterdamse poptempel Paradiso: "Persoonlijk heb ik de slopers op de PvdA en op mijzelf zien afkomen de afgelopen tijd."

"Die krassen op mijn ziel gaan niet meer weg. Maar voor die krachten mogen wij niet buigen. We moeten nu het vertrouwen herstellen. Ik wil daar een bijdrage aan aan leveren. Maar het is beter als een ander de eerste verantwoordelijkheid neemt. Ik zal de fractie morgen vragen een nieuwe voorzitter te kiezen."

Ontzetting

In de zaal riepen enkele mensen kreten van ontzetting, toen Melkert zijn terugtreden bekendmaakte. Melkert verscheen op het podium samen met zijn voorganger Kok en partijvoorzitter Koole.

Bij het noemen van de naam Kok, klonk een enorm applaus. "In Nederland is het goed gegaan onder leiding van Wim Kok. Onze Wim Kok", zei een geëmotioneerde Melkert.

Niet verdiend

Kok zei het besluit van Melkert te respecteren om het partijleiderschap neer te leggen. ,"Maar hij heeft dit niet verdiend", aldus Kok. "Zijn inzet voor de sociaal-democratie is onbegrensd. Zijn kwaliteiten zijn buitengewoon groot."

"Maar de storm van onheuse aantijgingen heeft ons en hem volledig in de verdediging gedrukt in een wedstrijd die je niet kunt winnen." Kok erkende dat zijn partij een ongelooflijk pak slaag heeft gekregen en sprak van een vertrouwensbreuk.

Bescheidenheid

Voor Melkert zijn aftreden bekendmaakte, feliciteerde hij de winnaars bij het CDA, SP en LPF. "Op de schouders van de winnaars rust een zware verantwoordelijkheid. De PvdA past bescheidenheid. We moeten ons voorbereiden op de oppositie."

Melkert zei dat de PvdA is "bezoedeld" in de negen dagen na de moord op Fortuyn. Hij riep op de strijd voor sociaal-democratie in Nederland voort te zetten. "We hebben een slag 'verloren, maar niet de strijd."

Volgens Melkert heeft Nederland gekozen voor een andere koers. "De boodschap van de kiezer was hard en helder. Natuurlijk aanvaarden wij het resultaat van vandaag." Melkert zei "voor alles" te denken aan de vermoorde Pim Fortuyn. "Zijn dood herinnert ons aan de fundamentele waarden van de democratie."

Opvolging

Staatssecretaris Bos van Financiën of diens collega Benschop van Buitenlandse Zaken zijn de meest kansrijke kandidaten om de woensdag teruggetreden PvdA-leider Melkert op te volgen. Dat zeggen bronnen in de PvdA. De kans dat de fractie op een oudgediende als minister De Vries van Binnenlandse Zaken terugvalt, is klein, maar niet uitgesloten.

Jan Nagel stapt op

Jan Nagel legt zijn functie als voorzitter van Leefbaar Nederland neer. Ook zijn twee medeoprichters Broos Schnetz en Willem van Kooten stoppen als bestuurslid. Dat heeft Nagel gezegd, nadat woensdagavond de eerste prognose bekend was geworden. Volgens die peiling komt Leefbaar Nederland niet verder dan twee zetels. "Ik heb altijd gezegd dat ik stop als voorzitter als we minder dan tien zetels halen en ik hou me daaraan", zei Nagel.

Toch is hij niet helemaal ontevreden. "We hebben Leefbaar Nederland drie jaar geleden opgericht omdat we opschudding en vernieuwing in de politiek wilden. Dat is vandaag zeker gelukt."

Vanuit de Tweede Kamer gaat Leefbaar Nederland verder, stelt Nagel. "Deze uitslag hebben we verloren, maar de competitie gaat verder. De kans is groot dat er binnen een half jaar weer verkiezingen zijn, want ik deel de mening van Kok dat de Lijst Pim Fortuyn een grote risicofactor is."