Eberhard van der Laan: zeven jaar burgemeester van Amsterdam

Eberhard van der Laan legt zijn taken neer als burgemeester van Amsterdam. Een overzicht van zijn politieke activiteiten. 

In 1976 vestigt de geboren Rijnsburger en advocaat zich in Amsterdam, waar hij in 1990 begint als gemeenteraadslid van de PvdA. In 1998 besluit Van der Laan dat zijn taak erop zit. Hij verlaat de gemeentepolitiek om weer fulltime advocaat te worden. Maar in 2008 kruipt het bloed toch waar het niet gaan kan: op verzoek van partijleider Wouter Bos volgt hij Ella Vogelaar op als minister van Wonen, Wijken en Integratie; zijn favoriete beleidsterrein.

Lang kan Van der Laan niet genieten van zijn functie: in 2010 valt het kabinet over de kwestie Afghanistan, waarna Bos het partijleiderschap overdraagt aan toenmalig burgemeester Job Cohen. En zo komt Van der Laan, die eigenlijk zijn werk in Den Haag wil afmaken, voor een lastige keuze te staan. Cohen vraagt hem of hij in plaats van op de lijst voor de Tweede Kamer te gaan staan niet liever burgemeester van Amsterdam wordt. Na een korte periode van aarzeling besluit hij naar de functie te solliciteren.

Burgemeester

Vaak onder het genot van een sigaretje kan Van der Laan het juist met de 'gewone' Amsterdammer prima vinden. 'Zulke lieve mensen', zal hij dikwijls zeggen als hij het over 'zijn' Amsterdammers heeft.

De vuurdoop als burgemeester komt als in december 2010 duidelijk wordt dat de Amsterdamse kinderdagverblijf-medewerker Robert M. zich vergrepen heeft aan tientallen zeer jonge kinderen. Een schok gaat door de stad en Van der Laan organiseert bijeenkomsten om de getroffen ouders in te lichten.

Tijdens het hele proces stelt hij het belang van de ouders voorop en schuwt daarbij de directe aanpak niet. Als de advocaat van M., Wim Anker, de gemeente verwijt wel erg vaak aan het woord te zijn, reageert Van der Laan bij AT5 getergd op Anker: "Waarom met je snuit in de krant? Je kunt ook gewoon wachten tot je aan de beurt bent." M. wordt uiteindelijk veroordeeld tot 19 jaar cel en TBS voor het misbruik van 67 kinderen.

Van der Laan geeft een commissie onder leiding van Louise Gunning de opdracht te onderzoeken hoe dit misbruik plaats heeft kunnen vinden en om met aanbevelingen te komen hoe de kinderopvang veiliger kan worden gemaakt.

Top600

Als in oktober 2010 Fred Hund, eigenaar van een juwelierszaak aan de Jan Evertsenstraat, bij een overval wordt doodgeschoten, wordt het Van der Laan duidelijk dat de aanpak van de criminaliteit in de stad op de schop moet. De dodelijke schietpartij inspireert hem tot het opzetten van de Top600, een lijst met de 600 meest criminele jongeren van de stad.

Ook hier komt hij in aanvaring met vertegenwoordigers van zijn voormalige beroepsgroep, die klagen dat de criteria om op de lijst te komen niet helder zijn. "De cliënt kan heel makkelijk zichzelf van de lijst afhalen door zich gewoon te gedragen", reageert Van der Laan op AT5 laconiek.

Drukte

Als Van der Laan tijdens Koninginnedag 2011 door de Vijzelstraat loopt en ziet dat de hulpdiensten nauwelijks meer door de straat kunnen, besluit hij dat er iets moet gebeuren. De stad is tijdens de Oranjeviering veel te vol geworden en is op die dag 'niet meer van de Amsterdammers'.

Hij besluit dat het zeer populaire 538-feest niet meer op het Museumplein past en krijgt het voor elkaar dat het festijn uit de stad vertrekt.

Ook trekt Van der Laan in oktober 2016 openlijk aan de bel omdat er in zijn ogen te weinig wordt gedaan aan de toegenomen drukte in de stad. "Het is een paar minuten voor twaalf", zegt hij in een speech in de Stadsschouwburg. Dat sommigen de toespraak opvatten als openlijke kritiek op het beleid van het stadsbestuur maakt hem niets uit: "De bewoners van Amsterdam horen op de eerste plaats te staan. Voor te veel bewoners is het al lang niet leuk meer in de stad."

Inhuldiging

De troonopvolging van Beatrix door Willem-Alexander zal uiteindelijk de meesterproef worden voor Van der Laan. De moeizame verhouding van de hoofdstad met de Oranjes heeft voorgaande koninklijke feestjes niet altijd vlekkeloos doen verlopen. Maar het inhuldigingsfeest in 2013 wordt een groot succes.

Als aan het einde van de dag tien F16’s de stad bedekken onder een rood-wit-blauwe deken, en er 'slechts' 98 arrestaties zijn verricht, weet Van der Laan dat de troonswisseling geslaagd is. Hij houdt er, ondanks zijn lidmaatschap van het Republikeins Genootschap, een prima verstandhouding met Willem-Alexander en Maxima aan over.

Tweede termijn

"Wel is er, naast meer balans in de stad, ook meer balans nodig in mijn leven." Met deze woorden maakt Van der Laan in oktober 2015 bekend graag een tweede termijn te willen als burgemeester. Van der Laan staat bekend als 'mateloze' man die het uiterste van zichzelf vergt. Dat betekent lange werkdagen, terwijl er thuis ook nog een jong gezin wacht. De ontdekking van prostaatkanker in 2013 is daarbij een wake-up call.

Hij probeert werk en privé beter op elkaar af te stemmen. Van de prostaatkanker weet hij uiteindelijk te genezen: een jaar later wordt hij 'schoon' verklaard. Zijn herbenoeming blijkt een formaliteit. D66-leider Jan Paternotte noemt hem 'één van de beste burgervaders van het land' en ook in de stad is Van der Laan ongekend populair. 

Longkanker

Begin 2017 brengt Van der Laan het trieste nieuws naar buiten dat hij ernstig ziek is. Zijn functie neerleggen wil hij niet. "Ik blijf graag nog een poosje uw burgemeester", schrijft hij. En dat gebeurt. Terwijl hij aan zijn behandelingen begint, nemen wethouders taken van hem over.

In een, bij vlagen, emotionele aflevering van het VPRO-programma Zomergasten blikt Van der Laan eind juli terug op zijn periode als burgemeester en roept hij Amsterdam op vooral 'die lieve stad' te blijven. Bijna een miljoen mensen zien Van der Laan aan het einde van de uitzending vechten tegen de tranen als presentator en gast hebben gekeken naar een bijeenkomst voor Ajacied Abdelhak Nouri.

Van der Laan zegt verschillende keren dat hij 'nog een poosje' burgemeester wil zijn. Maandag wordt bekend dat de ziekte van Van der Laan te sterk blijkt te zijn. De stadsbestuurder legt al zijn taken neer.

Lees meer over:
Tip de redactie