AMSTERDAM - De Amsterdamse burgemeester Cohen heeft zondag nadat PvdA-leider Bos hem naar voren schoof als premierskandidaat voor de PvdA forse kritiek gekregen van de andere partijen. VVD en LPF vinden Cohen een 'softie' en 'zachte heelmeester'. In een reactie beklemtoonde Cohen niet terug te deinzen voor harde maatregelen.

"Hij heeft geen weet van economie en integratie", stelde VVD-minister Hoogervorst van Financiën. Tot grote ergernis van CDA-leider Balkenende en VVD-voorman Zalm mengt Cohen zich niet in de verkiezingscampagne. "Een merkwaardige figuur. Hij moet zijn plannen aan de kiezers bekendmaken. Dit is een slag voor de democratie", aldus Balkenende. De CDA-leider vindt met SP-leider Marijnissen en GroenLinks-lijsttrekker Halsema dat Cohen een representant is van de "achterkamertjespolitiek" van paars.

Populair

Uit een peiling van Maurice de Hond voor SBS bleek zondag dat Balkenende net iets populairder is als kandidaat-premier dan Cohen: tegen 49 procent. De 2000 ondervraagden velden hun oordeel al voor Cohen werd gepresenteerd. In de dagelijkse zetelpeiling van De Hond bleef de PvdA met 44 (was 43) de grootste voor het CDA met 42 (was 40).

Voor Bos was Cohens kennis op het gebied van integratie en veiligheid een belangrijke reden hem te vragen voor het premierschap. In deze "moeilijke tijden" is Cohen "met zijn grote politieke en bestuurlijke ervaring" volgens Bos de meest geschikte kandidaat. Hij vroeg Cohen vrijdag na een nieuwe positieve peiling definitief om het jawoord, na een campagneweek die volledig door de kwestie werd gedomineerd. Een week eerder polste Bos Cohen voor het eerst.

Cohen beloofde eerder zijn ambtstermijn uit te dienen en blijft om "talrijke redenen" ook liever burgemeester van Amsterdam. Toch kon hij het "dringend beroep" van Bos vanwege "heel bijzondere" redenen niet weerstaan.

Turbulent jaar

"We hebben een politiek zeer turbulent jaar achter de rug. De oorzaak van die turbulentie is niet weg. De overheid functioneert onvoldoende. Er is sprake van verharding tussen bevolkingsgroepen. Dat behoeft urgente aandacht van een stabiele coalitie." Aan zo'n coalitie wil hij graag leiding geven. Cohen is alleen beschikbaar als alle coalitiepartijen hem steunen en er een goed regeerakkoord komt. Hij sprak geen voorkeur uit voor partijen.

In reactie op zijn vermeende "softe lijn" herinnerde hij er aan dat hij als staatssecretaris van Justitie in het tweede paarse kabinet de architect was van de strenge Vreemdelingenwet. Ook beklemtoonde Cohen aan de wieg te hebben gestaan van het veiligheidsplan voor Amsterdam. "Ik ben niet uitsluitend van de harde lijn, maar schuw harde ingrepen niet", bezweerde Cohen.

Debat

Een uitnodiging om in een premiersdebat met Balkenende en VVD-leider Zalm zijn plannen toe te lichten sloeg Cohen af. "Voor standpunten moeten ze bij partijleider Bos zijn", aldus Cohen. "Hij sluit zich op in het Amsterdamse stadhuis. Dat is een zwaktebod. De kiezer moet weten wie Cohen is", vindt Zalm. Balkenende noemt het ook "vreemd" dat Cohen niet in debat wil, maar wel een persconferentie gaf. "Debatteren kunnen ze met mij", repliceerde Bos. "Het is voor Cohen al moeilijk genoeg om nu te kunnen blijven functioneren als burgemeester."

Cohen en Bos gaven beiden aan te willen breken met die achterkamertjespolitiek. Anders dan bij de twee kabinetten-Kok zal de PvdA-Tweede-Kamerfractie onder leiding van Bos niet slaafs achter een eventueel kabinet-Cohen aanlopen. "Cohen moet weten dat hij anders dan in het verleden zijn eigen partij tegenover zich kan vinden. Noem het nieuwe politiek; ik noem het dualisme", aldus Bos.

Dualisme

Cohen kwalificeerde deze werkwijze als een "stijlbreuk" met paars. "Het dualisme moet niet alleen met de mond worden beleden. Het parlement moet weer echt debatteren over voorstellen van het kabinet, dat die ook in het land moet verkopen."

De Amsterdamse VVD-wethouder en loco-burgemeester Dales ziet een eventueel vertrek van Cohen niet als een gemis voor de hoofdstad. "Cohen heeft veel verstand van grotestedenbeleid en integratie. Als premier is dat dus ook goed voor Amsterdam en andere steden."

Burgemeester

Hij vindt dat mensen niet moeilijk moeten doen over het feit dat Cohen pas twee jaar burgemeester is. PvdA en GroenLinks betreuren een mogelijk vertrek van Cohen, maar de sociaal-democraten zijn ook "trots" dat hun burgemeester is benaderd.

De 55-jarige Cohen komt alleen voor het premierschap naar Den Haag. Voor andere posten in het kabinet is hij niet beschikbaar.