DEN HAAG - De oppositiepartijen zijn blij met de uitnodiging van premier Jan Peter Balkenende om constructief samen te werken bij de uitwerking van het kabinetsbeleid.

De fractieleiders van SP, VVD en GroenLinks maakten dat donderdag duidelijk nadat Balkenende de regeringsverklaring had afgelegd in de Tweede Kamer. Behalve in samenwerking met burgers en maatschappelijke organisaties wil het kabinet ook met de oppositie samenwerken. "Een vruchtbare samenwerking met uw Kamer ligt aan de basis van een beter Nederland", aldus de premier.

SP

SP-leider Jan Marijnissen blijft erbij dat hij niet is weggelopen bij de coalitiebesprekingen met CDA en PvdA vorig jaar november. In het debat over de regeringsverklaring donderdag beschuldigde hij PvdA-leider Wouter Bos opnieuw ervan onwaarheden te hebben verkondigd over dit onderwerp. Hij ging niet in op het verzoek van PvdA-fractieleider Jacques Tichelaar om zijn woorden terug te nemen of te nuanceren.

De PvdA zei eerder dat de SP de formatiebesprekingen vrijwillig heeft verlaten en verwees daarbij naar het eindverslag van informateur Rein Jan Hoekstra. Maar volgens Marijnissen wilde het CDA onder geen enkele voorwaarde met zijn partij regeren.

Marijnissen constateerde dat de PvdA vervolgens "bleef zitten". "Ze had ook kunnen weglopen."

Volgens de SP-leider vormt het vierde kabinet-Balkenende geen trendbreuk met zijn voorgangers. De SP zal de komende jaren het debat met het kabinet dan ook niet schuwen. "Dit kabinet kan niet zonder oppositie."

Regeringsdeelname

Op de langere termijn blijft de SP streven naar regeringsdeelname. "Die regering met de SP komt er toch", aldus Marijnissen met een verwijzing naar een beroemde uitspraak van de vroegere PvdA-leider Joop den Uyl.

Marijnissen ziet in het regeerakkoord positieve punten als het schrappen van de huurliberalisatie, investeringen in probleemwijken, een generaal pardon voor uitgeprocedeerde asielzoekers en meer aandacht voor milieu.

Kritiek

Maar de SP-leider had ook een waslijst aan kritische punten. Zo begrijpt Marijnissen niet dat de "snoeiharde" herkeuringen in de WAO doorgaan, dat er meer marktwerking komt in de zorg en rijkere werknemers een AOW-belasting moeten betalen als ze eerder stoppen met werken. Ook stelt het de SP-voorman teleur dat er geen kabinetsplannen zijn om het dreigende lerarentekort op te vangen of zelfverrijking aan de top in het bedrijfsleven aan te pakken.

VVD-leider Mark Rutte zei verder weinig nieuws te hebben gehoord. Hij vond de regeringsverklaring net als het regeerakkoord vooral vaag. Rutte vreest dat door het vele overleg met leidinggevenden in het veld er uiteindelijk weinig zal gebeuren.

In een interview met RTL zei de VVD'er er niet op uit te zijn punten te scoren. "Ik wil graag weten uit welke filosofie het kabinet werkt."

Halsema

GroenLinks-leider Femke Halsema is "redelijk positief" over het vele overleg dat het kabinet wenst met de samenleving. "De grootste verdienste van het kabinet-Balkenende IV is tot nu toe dat het niet als Balkenende III is", zei Halsema. Volgens haar weigerde het vorige kabinet elk overleg en stond het met zijn rug naar de samenleving. Ook SP-voorman Jan Marijnissen zei dat inmiddels duidelijk te merken is dat er een ander kabinet zit.

Donderdagmiddag bespreekt het parlement de regeringsverklaring met Balkenende. De oppositie komt dan met haar inhoudelijke kritiek.

Blanco stem

Bij de provinciale statenverkiezingen, die volgende week plaatsvinden, moet de Nederlandse bevolking een blanco stem uit brengen. Dat zei Geert Wilders donderdag. De leider van de PvdV hoopt dat zijn volgers deze protestactie steunen. Vanwege een tekort aan goede kandidaten doet de PVV niet mee aan de Statenverkiezingen.