'Massamoord Srebrenica genocide'

DEN HAAG - Na de val van Srebrenica is in 1995 wel genocide gepleegd door het Bosnisch-Servische leger. Maar er is geen bewijs dat de autoriteiten in Belgrado meededen aan de planning en uitvoering van die volkenmoord op duizenden Bosnische moslims.

Veroordeling tot torenhoge schadevergoeding is daarmee van de baan. Wel heeft toenmalig Joegoslavië op andere, minder zwaarwegende punten de Genocideconventie geschonden.

Dit stelde het Internationaal Gerechtshof (ICJ) maandag in zijn uitspraak inzake de klacht die Bosnië in 1993 indiende tegen Joegoslavië. De door moslims gedomineerde regering-Izetbegovic probeerde destijds via de hoogste VN-rechters te bereiken dat de leiders in Belgrado, waar Slobodan Milosevic toen de sterke man was, geen steun meer zouden verlenen aan het beleid van "etnische zuiveringen" van de Serviërs in Bosnië-Herzegovina.

Deportaties

Die sloten toen etnische moslims en Kroaten op in kampen en gingen over tot deportaties. Het ICJ acht bewezen dat de Bosnische Serviërs financiële en militaire steun kregen vanuit Belgrado.

Daardoor zou sprake kunnen zijn van oorlogsmisdaden of misdaden tegen de mensheid. Maar dit betrof deze zaak niet.

Conventie

Bosnië had als enige basis voor de bevoegdheid van het ICJ de Genocideconventie ingeroepen, die het opzettelijk geheel of gedeeltelijk uitroeien van bevolkingsgroepen zoals de Bosnische moslims verbiedt. Het was de eerste keer dat een staat een andere staat voor de VN-rechters in het Vredespaleis daagde op basis van een schending van de Genocideconventie.

De rechters achten genocide in of rond Srebrenica bewezen, elders in Bosnië niet. Deporteren heeft niet automatisch de bedoeling uit te roeien.

Krstic

Het ICJ heeft zijn conclusie inzake Srebrenica mede gebaseerd op het vonnis van het Joegoslavië-Tribunaal in de zaak-Krstic en op het rapport van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD). Voor een eventuele veroordeling van Servië hoefde het ICJ dus alleen naar de gebeurtenissen van Srebrenica te kijken, waar zo'n 8000 moslimmannen en -jongens zijn gedood door het Bosnisch-Servische leger en politie.

Het ICJ sluit zich aan bij de conclusie van het Joegoslavië-Tribunaal dat de genocide pas is gepland na 11 juli 1995. Die datum viel de enclave Srebrenica, die het Nederlandse VN-bataljon Dutchbat niet kon beschermen. Er is geen bewijs dat Belgrado daaraan heeft meegewerkt.

Risico

Het ICJ houdt de regering in Belgrado wel voor dat daar duidelijk een aanzienlijk risico was op volkenmoord. Het Milosevic-bewind "deed niets" om genocide te voorkomen. Dat is een verplichting krachtens de Genocideconventie. Daarbij maakt het niet uit dat er geen bewijs is geleverd dat Belgrado het drama rond Srebrenica had kunnen voorkomen. Het gaat om de verplichting iets te ondernemen.

Ook blijft Servië de conventie schenden door onvoldoende mee te werken met het Joegoslavië-Tribunaal. Het ICJ droeg Servië op genocideverdachten als de Bosnisch-Servische oud-legerleider Ratko Mladic uit te leveren aan het tribunaal.

Tevreden

Beide partijen toonden zich na afloop tevreden over de uitspraak. De Amsterdamse advocaat Phon van den Biesen, die al jaren optreedt als plaatsvervangend delegatieleider van Bosnië, toonde zich tevreden dat nu "is vastgesteld dat de misdrijven en moordpartijen hebben plaatsgevonden", ook al zijn die juridisch niet gekwalificeerd als genocide.

De Servische delegatieleider, ambassadeur Radoslav Stojanovic, toonde zich blij dat Servië is "vrijgesproken van de zwaarst mogelijke aanklacht". De Servische delegatie verzekerde zich ervoor in te zullen spannen Mladic naar Den Haag te krijgen.

Huilen

Overlevenden van Srebrenica hebben teleurgesteld gereageerd op de uitspraak. "Dit brengt mij aan het huilen. Dit is geen vonnis, geen oplossing. Dit is een ramp voor ons volk", aldus de 60-jarige Bosnische moslima Fatija Suljic, die haar man en drie zoons heeft verloren bij de volkenmoord.

De Nederlandse regering liet maandag via een woordvoeder van het ministerie van Buitenlandse Zaken weten dat ze deze uitspraak, die het belang van het genocideverbod en van het genocideverdrag onderstreept, verwelkomt. Ze hoopt dat de uitspraak de partijen helpt het verleden een plaats te geven en zich te richten op constructieve samenwerking met elkaar en met de internationale gemeenschap, alus de woordvoerder.

'Srebrenica genocide'

Tip de redactie