DEN HAAG - De vakbonden kraken het pleidooi van het CDA om de komende vier jaar de lonen met niet meer dan de inflatie te laten stijgen, zonder dat daar iets tegenover staat. Dat is koren op de molen van PvdA-leider Wouter Bos, die in zijn plannen twee miljard aan lastenverlichting uittrekt om de vakbeweging over de streep te trekken. De werkgeversorganisatie VNO-NCW is wel positief over het CDA-plan.

Het CDA presenteerde woensdag als laatste van de grote politieke partijen de aanpassing van zijn verkiezingsprogramma, die nodig was nadat het Centraal Planbureau (CPB) voor 10 miljard aan tegenvallers had gemeld. De lijsttrekkers vlogen elkaar later op de dag tijdens een tv-debat in de haren over de financiële plaatjes. De verwijten dat gouden bergen worden beloofd vlogen over en weer.

Niet eerlijk

Zo hield Wouter Bos Balkenende voor dat loonmatiging staat of valt met lastenverlichting en dat de demissionaire premier daarmee een sociaal akkoord op voorhand kansloos maakt. De CDA-leider op zijn beurt verweet de PvdA dat die de kiezers teveel belooft. "Uw presentatie is niet eerlijk'', zei Balkenende tijdens het tv-debat tot Bos. Volgens hem mag de PvdA niet zeggen dat die partij uit komt bij een financieringsoverschot van 0,3 procent in 2007. De PvdA is niet "solide'', vindt Balkenende.

Boterzacht

VVD-leider Zalm vindt dat de PvdA bij haar plan te veel een voorschot neemt op economisch betere tijden. Hij had tegelijkertijd kritiek op de berekeningen van het CDA. Die zijn volgens Zalm boterzacht bij belangrijke posten als beperking van de bureaucratie, het terugdringen van het ziekteverzuim en het bestrijden van fraude.

Volksverlakkerij

D66-leider De Graaf, die niet was uitgenodigd voor het tv-debat, gaf kritiek vanaf de zijlijn. Volgens hem maken de lijsttrekkers van PvdA, CDA en VVD zich schuldig aan "volksverlakkerij''. Zo voorspelde De Graaf dat Balkenende niet de eerder gedane belofte kan waarmaken dat de wachtlijsten voor levensbedreigende ziekten binnen twee jaar zijn weggegwerkt. De VVD rekent zich volgens hem rijk bij de loonmatiging en de PvdA belooft volgens D66 te veel door 125.000 banen in het vooruitzicht te stellen.

Scheidsrechter

Bij voorgaande verkiezingen vloog dit soort verwijten minder over en weer, en werden de kiezers niet vermoeid met spraakverwarring over financiële termen. Toen had het Centraal Planbureau de rol van scheidsrechter in dit soort kwesties, maar dit keer ontbreekt het de rekenmeesters van het CPB aan tijd om nog voor de verkiezingen de plannen door te rekenen.

CPB-directeur Don wil zich niet mengen in de politieke strijd. Hij zegt wel dat CDA en VVD enerzijds, en GroenLinks en sinds kort ook PvdA en D66 anderzijds uitgaan van een andere rekenmethode.

Vooruit kijken

Laatstgenoemde partijen bekijken de gemiddelde economische ontwikkeling over een groot aantal jaren en laten de kortdurende schommelingen in de economie buiten beschouwing. Daardoor zullen ze in goede tijden minder financiële meevallers hebben, maar daar staat tegenover dat ze minder hoeven te bezuinigen in slechte tijden.

Slappe knieën

"Beide methoden hebben hun waarde'', aldus Don. Wel bestaat het gevaar dat partijen plotseling overstappen van de ene methode op de andere om zo de kiezers te kunnen paaien met financiële meevallers. Voor PvdA-leider Bos was dat reden om te bezweren dat zijn partij "geen slappe knieën zal krijgen'' als ons land uit de economische dip komt.