DEN HAAG - Volgens Balkenende heeft het kabinet "recht gedaan'' aan de uitspraak van de Kamer. Het weghalen van het asielbeleid bij VVD-minister Rita Verdonk is het gevolg van de motie van afkeuring die de Kamer dinsdagnacht tegen haar aannam. Wel moet deze reactie volgens premier Jan Peter Balkenende worden gezien in de "combinatie van omstandigheden'' waarmee het kabinet woensdag tijdens urenlang spoedberaad te maken had.

Dan gaat het volgens hem onder meer om de demissionaire status van het kabinet en de weigering van de VVD-ministers een handreiking te doen aan het parlement. Ook speelde volgens hem mee dat van Verdonk niet verwacht kon worden dat ze tegen haar zin een uitzetstop voor uitgeprocedeerde asielzoekers zou uitvoeren.

De Tweede Kamer boog zich vandaag over de tegemoetkoming die het kabinet heeft voorgesteld in het conflict over de asielzoekers die al langer dan vijf jaar in Nederland zijn. Vooralsnog worden vooral uitgeprocedeerde asielzoekersgezinnen met kinderen niet uitgezet. Aan het einde van de ochtend is het debat hierover begonnen.

Ongewenst

Een kabinet dat zou doorgaan met alleen CDA-ministers zou ongewenst geweest zijn. Dat zei premier Jan Peter Balkenende tijdens het debat. Als de VVD-ministers waren opgestapt, zouden volgens Balkenende de noozakelijke 'checks and balances' in het kabinet ontbreken.

Bovendien dragen VVD-bewindslieden nu zware verantwoordelijkheden bij onder meer de militaire missie in Afghanistan en de toekomstige relatie met de Nederlandse Antillen en Aruba. Die zaken dienen volgens Balkenende behandeld te worden door ervaren en ingewerkte ministers.

Uit het landsbelang en de regeerbaarheid van het land vroeg Balkenende daarom de VVD-ministers met klem aan te blijven. Die stemden daar uiteindelijk mee in.

Overwinning

PvdA-leider Wouter Bos noemde het 'een overwinning voor de Kamer' dat asielzoekers nu niet meer worden uitgezet. Jan Marijnissen van de SP sprak van een substantiële tegemoetkoming en Femke Halsema van GroenLinks stelde dat het kabinet diep door het stof is gegaan voor de Kamer.

Ramp

"De redding van een broos kabinet is een ramp voor het land," zei fractievoorzitter Geert Wilders van de PVV donderdag. Hij verweet de VVD-bewindslieden dat ze "slappe knieën" en geen "ruggengraat" hebben. Ook verweet hij het CDA "gedraai". De minister-president maakte volgens hem een "pirouette van jewelste."

VVD-fractievoorzitter Mark Rutte hield Wilders voor, dat zijn partij het landsbelang boven het partijbelang had gesteld. Ook als de VVD-bewindslieden uit het kabinet zouden zijn gestapt, zou er gestopt worden met het uitzetten van de asielzoekers.

Wilders hield vol dat het niet in het landsbelang is "als de wet niet wordt gehandhaafd. Als mensen die zich niet aan de regels houden, toch in dit land mogen blijven. Als er nog meer gelukszoekers komen en niemand nog dit land zal verlaten." Volgens Wilders "moet je voor een streng vreemdelingenbeleid niet bij de VVD te zijn."

ChristenUnie

ChristenUnie-fractievoorzitter Andre Rouvoet zei dat Verdonk woensdagnacht na het spoedberaad van het kabinet suggereerde dat ze uit eigen initiatief het asielbeleid had overgedragen aan CDA-minister Ernst Hirsch Ballin. Die uitleg zou tegen het zere been van Rouvoet zijn.

"Ik ben nog steeds recht door zee, maar ik neem ook verantwoordelijkheid voor het landsbelang." Dat zei Verdonk na afloop van het debat.

De bewindsvrouw benadrukte dat zij woensdagavond haar ontslag had aangeboden, net als de overige VVD-ministers. Verdonk sprak tegen dat ze nu een veredelde staatssecretaris is. "Ik ben nog steeds minister voor Integratie."

VVD-leider Mark Rutte zei na het debat dat de beslissing van de VVD op korte termijn misschien schadelijk is voor de partij. "Maar op de lange termijn zal de beslissing van de VVD goed zijn voor de partij", stelde een montere Rutte.