DEN HAAG - Een informateur moet in korte tijd onderzoeken welke partijen bereid zijn met elkaar een nieuw kabinet te vormen. CDA en SP willen dat het vooralsnog blijft bij een eerste verkenning, de PvdA wil dat het onderzoek verder gaat. Volgens PvdA-leider Wouter Bos moet de informateur ook al nagaan of CDA en SP het inhoudelijk eens kunnen worden.

Vrijdag brachten de fractievoorzitters van CDA, PvdA, SP en VVD advies uit aan koningin Beatrix. Naar verwachting benoemt zij zaterdag een informateur.

Belangrijke kandidaten voor die functie zijn vice-president Herman Tjeenk Willink van de Raad van State (PvdA) en staatsraad Rein Jan Hoekstra. Die laatste is van CDA-huize en eerder betrokken bij de vorming van het huidige kabinet. SP-leider Jan Marijnissen noemde oud-D66-minister Hans van Mierlo een geschikte kandidaat.

Bos verzet zich niet tegen een informateur van CDA-huize, als die maar niet te politiek geprofileerd is. Een christendemocratische informateur is een wens van CDA en VVD.

Verkennende ronde

CDA-leider Jan Peter Balkenende wilde vrijdag nog niet aangeven welke coalitie zijn voorkeur heeft. Volgens hem moet een 'verkennende ronde' duidelijk maken welke coalitiemogelijkheden het meest uitzicht bieden op een stabiel kabinet.

In tegenstelling tot PvdA en SP komt volgens Balkenende uit de verkiezingsuitslag geen eenduidig beeld naar voren welke kant het volgens de kiezer op zou moeten. Voor Bos en Marijnissen is het wel duidelijk. Volgens hen wil de burger een socialer beleid dan de afgelopen jaren. In hun advies aan de koningin wijzen ze op het verlies van de huidige coalitiepartijen CDA en VVD en op de winst van progressieve oppositiepartijen als SP en ChristenUnie.

Alle partijen willen dat de kabinetsformatie niet langer duurt dan nodig is. Balkenende zei er niets voor te voelen daarbij rekening te houden met de uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen in maart volgend jaar. "We moeten oppassen voor een proces dat maar duurt en duurt." Voor Bos weegt de samenstelling van de Eerste Kamer, die als gevolg van de Statenverkiezingen verandert, wel mee.

Bos

Bos ging vrijdag niet in op de vraag of hij bereid is zelf in het nieuwe kabinet plaats te nemen. Vóór de verkiezingen zei hij nog dat hij fractieleider in de Kamer zou blijven als de PvdA niet de grootste partij zou worden.

VVD-leider Rutte ziet voor zijn partij, die fors verloor bij de verkiezingen, vooralsnog geen rol weggelegd in de formatie. Mocht het op een later moment alsnog nodig blijken, dan loopt de VVD echter niet weg voor regeringsverantwoordelijheid. Ruttes taxatie is dat er een kabinet komt van CDA, PvdA en SP. Zo'n "links kabinet met een CDA-sausje" is volgens hem slecht voor het land.