DEN HAAG - De uiterst sombere voorspellingen van het Centraal Planbureau (CPB) voor de Nederlandse economie tijdens de komende kabinetsperiode hebben tot geschrokken reacties geleid bij de politiek. Iedereen is ervan overtuigd dat de verwachte financiële tegenvaller van 10 miljard euro voor het nieuwe kabinet niet onbeantwoord kan blijven.

Ook is dinsdag duidelijk geworden dat de gewenste aflossing van de staatsschuld in een generatie met het voorspelde begrotingstekort in 2007 van 1,1 procent nauwelijks nog haalbaar is.

Loonmatiging

Minister Hoogervorst (Financiën) zei meteen na de presentatie van de cijfers dat hij in 2006 wel wil uitkomen op een begrotingsevenwicht. Het overschot van 0,6 procent van het bruto binnenlands product (bbp), zoals in het regeerakkoord nog afgesproken, acht ook hij niet meer haalbaar. Om toch een begrotingsevenwicht in 2006 te kunnen bereiken, vindt de VVD-bewindsman dat de komende jaren de stijging van de lonen op of liefst onder het inflatieniveau moet blijven. "Op die manier kun je miljarden winnen."

Hoogervorst waarschuwde overigens dat de tegenvaller van 10 miljard euro met nog enkele miljarden kan oplopen als de uitgaven voor de gezondheidszorg niet beter in de hand worden gehouden. Ook zei hij er rekening mee te houden dat het financieringstekort dit jaar nog 0,2 procent hoger uitvalt dan de geraamde 0,7 procent.

Somber

De Economische Verkenning 2004-2007 van het CPB schetst een somber beeld van de Nederlandse economie. Het planbureau rekent voor de komende jaren een gemiddelde economische groei van 2,25 procent per jaar. In het scenario waarvan het huidige kabinet uitging bij het maken van het regeerakkoord bedroeg de groei nog ,5 procent in de periode 2003-2006. Onlangs verlaagde het CPB zijn groeiverwachting voor 2003 al van 1,5 naar 0,75 procent.

Vergrijzing

De sombere prognose is grotendeels gebaseerd op het teruglopend arbeidsaanbod. Er komen minder migranten en de bevolking vergrijst, zodat er minder personen beschikbaar zijn om te werken. Ook ontwikkelt de arbeidsproductiviteit zich volgens het planbureau 'teleurstellend'.

Werkloosheid

Hoewel het arbeidsaanbod terugloopt, zal de werkloosheid de komende vier jaar toch verder groeien, verwacht het CPB. Door de lagere economische groei zal er de eerste jaren namelijk minder vraag zijn naar personeel. Het planbureau gaat ervan uit dat in 6 procent van de beroepsbevolking werkloos zal zijn, een half miljoen personen. In 2003 is dat 5 procent.

Het financieringstekort zal zonder nieuwe ingrepen uitkomen op ,1 procent in 2007, evenveel als in 2003. In de tussenliggende jaren treedt echter een forse tijdelijke stijging op. Ook de staatsschuld loopt de komende jaren op.

Offers

Het kabinet reageerde dinsdag geschrokken op de nieuwe cijfers. Hoogervorst en collega-minister De Geus (Sociale Zaken) achtten het niet haalbaar de komende periode 10 miljard euro te bezuinigen. "Er zullen wel offers gebracht moeten worden, zei De Geus.
Hoogervorst vreest dat Nederland met een verder oplopend begrotingstekort een officiële waarschuwing van Europa tegemoet zou kunnen zien omdat afgesproken is dat landen geen groter tekort dan procent mogen hebben.

VVD-leider Zalm gaat er vanuit dat er 6 miljard euro moet worden bezuinigd om aan het einde van de komende kabinetsperiode het tekort te hebben weggewerkt. De VVD komt in januari met een aanpassing van het verkiezingsprogramma waarin ze aangeeft waar dat geld vandaan moet komen. Ook CDA, PvdA en SP gaven dinsdag tijdens het Kamerdebat over de najaarsnota aan met de CPB-cijfers in de hand opnieuw naar hun verkiezingsprogramma te zullen kijken.

Bezuinigingswoede

Ook de werkgevers- en werknemersorganisaties reageerden dinsdag geschrokken op de CPB-voorspellingen. De vakcentrale FNV wil dat het kabinet meer gaat investeren in werkgelegenheid. Ze waarschuwt voor eenvoudige "bezuinigingswoede". Ondernemersvereniging VNO-NCW en vakbond CNV wijzen op het belang van het in de hand houden van de loonkosten.