RIJSWIJK - "Het was een cultuur van smeren en fêteren. Ik hoop niet dat er nu een sfeertje gaat hangen van sneren en creperen." Voorzitter L. Brinkman, voorzitter van de bouwwerkgevers in het AVBB, sprak donderdag van een grauwe dag voor de bouw.

Het zeer lijvige rapport van de parlementaire enquêtecommissie bouwfraude bevat een "zeer pijnlijke boodschap" maar ook een handreiking voor een betere toekomst, oordeelde Brinkman. "Er liggen belangrijke feiten op tafel. In de bouw moet een soort genenmanipulatie plaatsvinden. Het is de sector menens om te veranderen", stak hij de hand in eigen boezem.

Bouwfraude alles behalve achter de rug

Brinkman realiseert zich tegelijk dat hiermee de bouwfraude nog allesbehalve achter de rug is. Er volgen nog tientallen zaken over illegale prijsafspraken en concurrentiebeperking waartegen de kartelwaakhond NMa optreedt. Bovendien heeft het Openbaar Ministerie nog verdachten en strafbare feiten op het oog in zijn strafrechtelijk onderzoek.

Brinkman riep bedrijven op niet ellenlang te procederen wanneer de mededingsautoriteit hen beschuldigt. "De sector erkent schuld. Het recht moet zijn loop hebben."

Achttien bedrijven verdacht

De Nederlandse Mededingsautoriteit verdenkt achttien bedrijven van kartelafspraken over asfalt en dertien wegenbouwers van het maken van prijsafspraken. Alles bij elkaar hangt tussen de dertig en veertig bouwbedrijven een boete boven het hoofd wegens ongeoorloofde prijsafspraken.

De enquêtecommissie berekende dat de prijzen gemiddeld met 8,8 procent zijn opgedreven door alle afspraken van aannemers vooraf. Maar zij houdt een slag om de arm. "Waar dat geld dan gebleven is weet ik niet en de commissie dus ook niet", stelde Brinkman.

Ontkenning

Bouwbedrijven, zoals BAM Groep en Volker Wessels Stevin (VWS), geloven ook niet dat er sprake is geweest van prijsopdrijving. "Er was een soort rekening-courant", meent topman H. Hazewinkel van VWS. Maar hij noch de BAM gelooft dat klanten hierdoor zijn benadeeld. Beide bedrijven steunen het streven tot veel helderder verhoudingen te komen tussen de opdrachtgevers, oftewel in veel gevallen de overheid, en de uitvoerder van de opdracht. Deze nieuwe zakelijkheid, zoals de commissie die kenschetst, krijgt een warm onthaal in de bouwwereld.

Bouwer Heijmans ging verder. De Rosmalense aannemer pluist de boeken na om te kijken of de overheid inderdaad te veel heeft betaald. Overigens gelooft Heijmans dat niet.

Duidelijkere afspraken

Brinkman pleit voor een duidelijke code, transparante prijsvoering, contracten in samenspraak en gepaste afstand tussen opdrachtgever en bouwer. Hij noemde de aanbeveling van de commissie 'reëel' om straks voor standaardwerken voor de laagste aanbieding te gaan en voor complexe werken tegelijk naar de kwaliteit.

Niet alleen de bouwsector heeft van de enquêtecommmissie onderuit de zak gekregen. Ook de accountants die erbij stonden, toekeken en fiatteerden wat de bouwers fout deden. De beschuldiging richt zich vooral op de vier grote kantoren, van wie onder meer KPMG kind aan huis was bij de grotere aannemers. Hun belangenvereniging is geschokt en wil met de overheid om tafel om de rol van accountants bij fraude en handhaving van de wetten en regels te activeren.

De organisatie van de kleinere accountants (NOvAA) wast de handen in onschuld. De grote kantoren hebben de schuld, meent zij; bij de ruim 2000 kleine kantoren doet het probleem zich niet voor