ROTTERDAM - PvdA-lijsttrekker Wouter Bos vindt dat zijn CDA-rivaal Jan Peter Balkenende alleen maar mooie woorden gebruikt en pijnlijke keuzes uit de weg gaat. "Daar hoor je hem niet over", zei Bos zaterdag in een reactie op de speech van Balkenende. "Een veilig verhaal", oordeelde Bos.

De PvdA-voorman vindt dat Balkenende wel wat heeft uit te leggen, bijvoorbeeld over de versoepeling van het ontslagrecht en de bezuinigingen op de zorg. "Mensen moeten dat ook horen." Hij vindt dat Balkenende mensen zo voor "het lapje houdt." Bos roept het CDA op om de komende weken duidelijkheid te geven en eerlijk te zijn over moeilijke onderwerpen.

Rutte

Op het partijcongres van de VVD uitte ook leider Mark Rutte kritiek op de premier. "Wouter Bos wil achteruit en Jan Peter Balkenende staat stil. Als een partij van stilstand een huwelijk aangaat met een partij die achteruit wil, leidt dat tot niets", zei hij zaterdag in zijn slottoespraak.

Rutte verweet het CDA dat het met een nietszeggend programma is gekomen om na de verkiezingen de handen vrij te hebben om te komen tot een coalitie met de PvdA.

Hij omschreef de PvdA als een partij "met een aanval op de portemonnee van de middengroepen, met een aanval op de aftrek van de hypotheekrente en met een aanval op de ouderen, die ons land hebben opgebouwd."

Eerder had Rutte al gezegd dat het niet uitmaakt of "je op Bos of Balkenende stemt, want je krijgt Bos en Balkenende". Minister Gerrit Zalm van Financiën hield het congres voor dat de VVD haar stempel heeft gedrukt op het beleid van de afgelopen jaren, maar dat het erop lijkt dat het CDA nu "de grote veranderingen" moe is. Na de hervormingen in de sociale zekerheiden na het nieuwe ziektekostenstelsel kiest het CDA nu voor een "behoudend programma". Het CDA draait zelfs de no-claimkorting in de zorgverzekering terug en wil de WAO-uitkering verhogen, aldus Zalm.

Balkenende

Premier Jan Peter Balkenende staat te trappelen om ook de komende vier jaar Nederland te leiden. "Ik wil mij daar volledig voor inzetten" zei hij zaterdag aan het slot van het verkiezingscongres van het CDA. Balkenende werd daar officieel tot lijsttrekker uitgeroepen. Inzet van het CDA is het halen van vijftig Tweede Kamerzetels, zei fractievoorzitter Maxime Verhagen, de nummer 2 op de CDA-lijst. Op dit moment heeft de partij nog 44 Kamerzetels.

In zijn toespraak ging Balkenende vooral in op de successen die zijn kabinet heeft behaald. "Ik ben trots op Nederland." De premier onderstreepte dat het economisch herstel niet alleen een prestatie van de politiek is geweest. "Samen hebben we een paar jaar achter elkaar de broekriem aangehaald." Evenals afgelopen week in de Tweede Kamer verwees Balkenende naar de Gouden Eeuw als zijn inspiratiebron. "De eeuw waarin het kleine Nederland zich op eigen kracht naar de top werkte."

Met uitzondering van een bedekte toespeling op PvdA-leider Wouter Bos, liet Balkenende zijn politieke concurrenten ongenoemd.

Verhagen

Het breek- en hakwerk liet hij over aan zijn adjudant Verhagen, die als vanouds uithaalde naar de PvdA. De voorstellen van die partij zullen volgens Verhagen de middeninkomens vele honderden euro's per jaar kosten. Bovendien heeft de PvdA haar ideeën over respect en gezin van het CDA overgenomen.

Ook coalitiepartner VVD kreeg van Verhagen een veeg uit de pan. De liberalen willen opnieuw ingrijpen in de sociale zekerheid en leggen daarmee "de rekening van de toekomst bij mensen die het al moeilijk hebben".

De kandidatenlijst van het CDA kreeg zaterdag defintief vorm. Daarin werden enkele kleine veranderingen aangebracht. De opvallendste is dat het zittende Turkse Kamerlid Nihat Eski alsnog op de lijst komt. Hij neemt de plaats in van de Turkse kandidaten Ayan Tonca en Osman Elmaci, die van de lijst verwijderd waren omdat ze weigerden de Armeense genocide van 1915 te erkennen.

Een andere opvallende wijziging was dat staatssecretaris Cees van der Knaap van Defensie, een vertrouweling van Balkenende, een plaatsje daalde op de lijst. Hij ging van de 22e naar de 23e plaats.