DEN HAAG - Binnen de krijgsmacht komt ongewenst gedrag betrekkelijk veel voor. Dat loopt van grof taalgebruik en roddelen tot lichamelijk geweld en seksuele dwang. Bij de Koninklijke Marine is dit ernstiger dan bij andere onderdelen. Jongeren en vooral jonge vrouwen, die pas kort in dienst zijn, zijn het vaakst de dupe. Defensie moet en kan meer doen om dit gedrag tegen te gaan.

Dat concludeert een commissie onder leiding van Boele Staal. Hij overhandigde zijn rapport vrijdag aan staatssecretaris Cees van der Knaap (Defensie). De bewindsman zei geschrokken te zijn, omdat eerdere onderzoeken veel milder oordeelden. Hij wees erop dat correct gedrag onder alle omstandigheden noodzakelijk is. "De veiligheid binnen een groep is van zeer groot belang", aldus Van der Knaap. Bij Defensie werken ongeveer 6000 vrouwen, ruim een op de tien mensen.

Aanleiding voor het onderzoek was de melding van seksuele incidenten aan boord van het fregat Hr.Ms. Tjerk Hiddes. De commissie nam daarop alle krijgsmachtonderdelen onder de loep, via een enquête, ruim 150 interviews en documentatie. "Het onderzoek en onze conclusies zijn volgens deskundigen verantwoord", aldus Staal.

Vrouwen

Van de 3800 respondenten geeft 4 procent van de vrouwen aan dat zij in de afgelopen twee jaar te maken hadden met seksuele dwang. Verder kreeg 8 procent van de vrouwen fysieke aanrakingen te verduren en had 14 procent last van seksuele aandacht en toenadering.

Van de mannen had 3 procent ongewenste seksuele aandacht en toenadering en 1 procent ondervond fysieke aanrakingen waar ze niet van waren gediend. Geen enkele man gaf seksuele dwang aan.

Pesten

Ook pestgedrag komt voor, waaronder buitengesloten worden, grof gedrag en direct geweld vallen. Pesten en ongewenst seksueel gedrag komt 1,5 keer meer voor bij zeevarenden dan bij de Koninklijke Lucht- of Landmacht. Dat komt volgens de commissie omdat die door hun werkomstandigheden minder privacy hebben.

De commissie onder leiding van de Utrechtse commissaris van de Koningin doet tal van aanbevelingen. Zo vindt ze dat gedragsnormen beter moeten worden geformuleerd, gecommuniceerd en toegepast.

Leidinggevenden hebben de eerste verantwoordelijkheid bij de integriteit. Zij moeten toe naar een sociaal leiderschap, zodat ze meer oog hebben voor wat er speelt binnen een groep.

Formeel

Nu worden meldingen over ongewenst gedrag te formeel benaderd en afgehandeld. Zo blijven van de driehonderd meldingen per jaar ongeveer achttien over. "De rest wordt formeel weggepoetst en dat is niet goed", aldus Staal.

Commandant der Strijdkrachten Dick Berlijn is ook geschrokken en verbaasd over de uitkomsten. Vrijdag heeft hij een generaal belast met de invoering van de aanbevelingen, zodat slecht gedrag met prioriteit kan worden aangepakt.