DEN HAAG - De harde kritiek in het rapport over de brand in het cellencomplex bij Schiphol heeft donderdag geleid tot het aftreden van de ministers Piet Hein Donner (Justitie, CDA) en Sybilla Dekker (VROM, VVD). De twee trekken consequenties uit het harde oordeel dat de Onderzoeksraad voor Veiligheid over diensten onder hun verantwoordelijkheid velt.

In het rapport wordt gesteld dat er bij de brand vorig jaar oktober "minder of geen" doden zouden zijn gevallen als de overheid de regels van brandveiligheid had nageleefd. Als gevolg van de ramp kwamen elf illegalen, in afwachting van hun uitzetting, in hun cel om.

In hun verklaringen in het parlement namen Donner en Dekker het donderdag op voor hun diensten en toonden ze begrip voor hun handelen in moeilijke omstandigheden. Maar de ernstige gevolgen van de brand moesten volgens Dekker leiden tot haar aftreden. "Een minister is aanspreekbaar wanneer een ambtelijke dienst tekortschiet, ongeacht of ik dat persoonlijk had kunnen beïnvloeden."

"Mijn gedachten en verantwoording gaan vandaag richting de slachtoffers. Het leed en verdriet kan ik niet wegnemen, maar waar de oorzaak aan mijn diensten wordt toegeschreven is het aan mij om te tonen dat dat niet zonder consequenties is", verklaarde Donner donderdag in de Tweede Kamer.

Donner

Donner zette in zijn verklaring vraagtekens bij de verantwoordelijkheid die de onderzoeksraad bij ministers neerlegt voor het handelen van hun diensten. Volgens hem lijkt het rapport van de onderzoeksraad "een zodanige verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid" voor het voorkomen van rampen te veronderstellen dat de vraag opkomt "in hoeverre zo'n verantwoordelijkheid nog te dragen is". "Als slechts het voorkomen van gevaren telt, dan dreigen rechtstaat en democratie in het gedrang te komen", zei Donner.

Graag was hij naar eigen zeggen het debat aangegaan over de ministeriële verantwoordelijkheid, maar hij besefte dat zo'n debat altijd in het teken van zijn politieke toekomst zou staan.

Spoedberaad

Het aftreden van de twee bewindslieden kwam na spoedberaad in het Catshuis, de ambtswoning van premier Jan Peter Balkenende. Ook aanwezig waren daar VVD-vicepremier Gerrit Zalm en de fractievoorzitters Maxime Verhagen (CDA) en Mark Rutte (VVD).

Balkenende

De premier zei "diep respect" te hebben voor het besluit van zijn twee collega's. Hij betitelde de conclusies van het onderzoeksrapport als "hard en niet mis te verstaan". Gezien de conclusies van de onderzoeksraad vond Zalm het aftreden ook "begrijpelijk".

In de Tweede Kamer was er respect voor de beslissing van Donner en Dekker. Verhagen en Rutte toonden er begrip voor dat de ministers een kamerdebat over de Schipholbrand niet hebben afgewacht. Volgens CDA en VVD zou dat dan toch te veel over personen gaan en niet over de inhoud.

Donner blijft volgens Verhagen op de kandidatenlijst van het CDA staan. Hij neemt daarop de vijfde plek in. Verhagen en CDA-voorzitter Marja van Bijsterveldt achten het ook mogelijk dat Donner na de verkiezingen op Justitie terugkeert.

Bos

Voor de oppositiepartijen was het aftreden onvermijdelijk na de harde conclusies in het onderzoeksrapport. "De tragiek van wat is gebeurd op Schiphol is dermate groot dat je je kan voorstellen dat ze deze stap genomen hebben", zei PvdA-leider Wouter Bos. "Het is de enige mogelijke uitkomst als je het vertrouwen in de overheid wilt behouden", aldus SP-leider Jan Marijnissen.

Opvolgers

Donner wordt voorlopig vervangen door de ministers Rita Verdonk (Vreemdelingenzaken) en Johan Remkes (Binnenlandse Zaken). Zij gaan er respectievelijk Justitie en Terreurbestrijding bij doen. De portefeuille van Dekker wordt waargenomen door Karla Peijs (Verkeer).

Het is echter wel de bedoeling opvolgers te benoemen voor de twee vertrokken ministers. Het besluit daarover wordt binnen enkele dagen verwacht. In het geruchtencircuit doen de namen de ronde van staatsraad Rein Jan Hoekstra (CDA) voor Justitie en die van Kamerlid Willibrord van Beek (VVD) voor VROM. Ingewijden onderstrepen dat er nog geen enkele knoop is doorgehakt.