RIJSWIJK - De huidige wet voorziet in de wens van VVD-leider Zalm om iemand die tot levenslang is veroordeeld die straf ook volledig te laten uitzitten. De VVD-voorman zei dinsdag dat het volgens hem nu zo is dat mensen die tot levenslang zijn veroordeeld, gemiddeld na twintig jaar de gevangenis kunnen verlaten.

"Dit verhaal van Zalm is absolute onzin", zegt advocaat W. Anker uit Leeuwarden woensdag in een reactie. Hij doet onderzoek naar de uitvoering van de zwaarste straf die Nederland kent. "Ik stoor me dat politici maar van dit beeld uit blijven gaan. Het is feitelijk onjuist", concludeert Anker.

Uit zijn onderzoek blijkt dat er in Nederland slechts twee tot levenslang veroordeelden gratie hebben gekregen. "Dat zijn dr. O. in 1975 en Hans van Z. in 1986. Er zitten op dit moment zeventien of achttien mensen een levenslange gevangenisstraf uit. Die zitten allemaal nog vast. Mensen die levenslang hebben, krijgen alleen in uitzonderlijke gevallen gratie. Het gaat dan om een hoge leeftijd, het onder de leden hebben van een ernstige ziekte of ernstige problemen in de persoonlijke levenssfeer."

Mistig gebied

Hoogleraar strafrecht Y. Buruma van de Katholieke Universiteit Nijmegen bevestigt dat het uitvoeren van een levenslange gevangenisstraf in Nederland nog een mistig gebied is.

"In principe is een levenslange gevangenisstraf in Nederland ook echt levenslang. Daarmee heeft Nederland een van de strengste regelingen in de wereld", concludeert hij. "Maar het is gebruikelijk dat veroordeelden na vijftien jaar voor het eerst om gratie gaan vragen. Dat betekent niet", benadrukt hij, "dat deze mensen dan ook vrijkomen."

Volgens de strafrechtdeskundige is levenslang in de jaren zeventig en tachtig in Nederland nauwelijks opgelegd. Daarom is de uitvoering van deze sanctie nog ondoorzichtig, constateert Buruma. "Daar gaat in de toekomst verandering in komen. De laatste jaren leggen rechters steeds vaker een levenslange gevangenisstraf op. Hoe met deze straffen wordt omgegaan, moet nog gaan blijken."

Twintig jaar

Er zijn gevallen van veroordeelden die langer dan twintig jaar hebben vastgezeten. Als voorbeeld noemt Buruma Ferdinand Hugo Aus der Fünten en Franz Fischer. Die waren in de oorlog verantwoordelijk voor de dood van duizenden joden. Zij kregen in de doodstraf, die in 1951 in levenslang werd omgezet. Beiden kregen pas in 1989 gratie. Zij overleden nog datzelfde jaar.

Ook Ankers cliënt Koos H. zit inmiddels 23 jaar vast wegens drie moorden. "Ook voor hem is nog geen enkel zicht op gratie", meent de advocaat.