DEN HAAG - Demissionair minister Nawijn (Vreemdelingenzaken en Integratie) mag ondanks keiharde kritiek van premier Balkenende en de meerderheid van de Tweede Kamer op zijn pleidooi voor herinvoering van de doodstraf aanblijven als bewindspersoon.

De partijen wilden hoe dan ook voorkomen dat in de aanloop naar de verkiezingen het beeld zou ontstaan dat Nawijn is geslachtofferd, omdat hij niet mag zeggen wat hij vindt van de doodstraf. "Nawijn mag geen martelaar worden'', verwoordde PvdA-leider Bos het besluit hem niet weg te sturen. "Nawijn bungelt. Dat is de zwakst denkbare positie en daar heb ik niets meer aan toe te voegen'', stelde beoogd lijsttrekker Halsema van GroenLinks.

Brug te ver

Ook Balkenende ging het een brug te ver Nawijn te ontslaan, maar hij maakte duidelijk weinig vertrouwen meer te hebben in de beoogd LPF-lijsttrekker. "De uitspraken hadden nooit gedaan mogen worden. Het vertrouwen heeft een deuk opgelopen. Dit leent zich zeker niet voor herhaling'', aldus de premier.

Hij dwong Nawijn dinsdag voorafgaand aan het spoeddebat in een schriftelijke verklaring afstand te nemen van zijn pleidooi voor de doodstraf in Nieuwe Revu. Tekenend was dat Balkenende tijdens het debat Nawijn opriep helderheid te scheppen over onduidelijkheden in die verklaring. Volgens Kamervoorzitter Weisglas was dit een parlementair unicum.

Mens

Nawijn verklaarde nooit een discussie over de doodstraf op gang te willen hebben brengen en "als mens'' te hebben gereageerd op de vragenstellers van de Nieuwe Revu. Nawijn mag echter helemaal niet op persoonlijke titel spreken, maakte Balkenende duidelijk. Een minister spreekt altijd als minister en aangezien herinvoering van de doodstraf geen kabinetsbeleid is, had hij zijn mond hierover moeten houden. Nawijn had zijn ontboezeming nog wel kunnen doen als LPF-lijsttrekker in campagnetijd, maar omdat de LPF-fractie afstand heeft genomen verviel volgens Balkenende ook die mogelijkheid.

Ballonnetje

De premier nam genoegen met de toezegging van Nawijn dat hij niet meer op persoonlijke titel zal spreken en tot de verkiezingen elke keer duidelijk zal maken of hij als minister spreekt of als lijsttrekker. "Als u die rollen niet kunt combineren, moet u aftreden'', hield D66-leider De Graaf Nawijn voor. De minister, die eerder ook al zware kritiek van de Tweede Kamer kreeg over zijn vele 'proefballonnetjes', kondigde aan zich in de aanloop naar de verkiezingen te zullen blijven roeren.

Bijl aan de wortels

De Tweede Kamer vindt net als Balkenende dat Nawijn zeer slordig met zijn verantwoordelijkheid als minister is omgesprongen. Daarnaast is ze van mening dat hij met zijn pleidooi de bijl aan de wortels van de rechtstaat heeft gezet. De doodstraf past niet in het Nederlandse rechtssyteem. Volgens minister Donner van Justitie is dat er op gericht dat veroordeelden hun leven kunnen beteren. Ook vindt hij de doodstraf niet in verhouding staan tot de zwaarte van misdrijven en bovendien kan door een "rechterlijke dwaling'' iemand ten onrechte worden veroordeeld.

De coalitiepartijen CDA, LPF en VVD grepen het debat aan om een pleidooi te houden voor zwaardere straffen. VVD-leider Zalm en LPF'er Eerdmans vinden dat levenslang gestraften geen gratie meer mogen krijgen. CDA-fractievoorzitter Verhagen is van mening dat tbs'ers in sommige gevallen ook niet meer mogen terugkeren in de maatschappij. Donner, die veel lof kreeg toegezwaaid voor zijn betoog tegen de doodstraf, is bereid de discussie hierover aan te gaan.