DEN HAAG - De kans is groot dat de koningin premier Jan Peter Balkenende zal vragen na de val van zijn kabinet een rompkabinet te formeren, dat als belangrijkste taak krijgt een begroting voor volgend jaar voor te bereiden en vervroegde verkiezingen uit te schrijven.

Bekijk video: Modem/ Breedband

Een dergelijke aanpak is de wens van de overblijvende regeringspartijen CDA en VVD, die hebben aangegeven hun 'hervormingsagenda' zoveel mogelijk af te maken. Ook Balkenende zei vrijdag na de ministerraad een voorkeur te hebben voor een missionair kabinet, dat een volwaardige begroting voor 2007 kan maken. Ook de Nederlandse missie in de Afghaanse provincie Uruzgan noemde de premier als argument voor een missionaire status.

LPF

Fractieleider Gerard van As van de LPF gaf vrijdag te kennen eveneens voorstander te zijn van de komst van een rompkabinet. Ook de werkgeversorganisaties willen een kabinet dat nog knopen kan doorhakken.

Omstreden

Een demissionair kabinet kan in afwachting van de verkiezingen niet meer doen dan 'op de winkel passen'. De Tweede Kamer verklaart dan onderwerpen die omstreden zijn 'controversieel', zodat ze niet behandeld kunnen worden.

Coalitie

Een missionair kabinet kan in de huidige situatie tot stand komen als CDA en VVD een minderheidscoalitie vormen. Het 'rompkabinet' dat hierdoor ontstaat is dan afhankelijk van de steun van oppositiefracties. Dat kan in veel gevallen de LPF zijn. Die steunde het kabinet meestal ook al toen de D66-bewindslieden er deel van uitmaakten. Rompkabinetten zijn in het verleden diverse malen voorgekomen.

Van Agt-3

De laatste keer was dat begin jaren '80, toen CDA en D66 als Van Agt-3 verder gingen, nadat de PvdA Van Agt-2 had verlaten. De koningin benoemde destijds eerst CDA'er Piet Steenkamp als informateur, waarna beoogd premier Dries van Agt formateur werd. De totale formatie duurde toen twaalf dagen.

Formateur

De koningin zou ook nu voor een dergelijke route kunnen kiezen, maar ze kan ook Balkenende meteen tot formateur benoemen. Het nieuwe kabinet Balkenende-3 zou dan al binnen enkele dagen zijn regeringsverklaring kunnen afleggen.

Omdat het kabinet niet over een meerderheid in de Tweede Kamer beschikt, zal het behoedzaam moeten operen. Dossiers waarover veel meningsverschil bestaat, zoals de plannen voor de publieke omroep en de inburgeringswet, zal het waarschijnlijk niet behandelen.

Wanneer de nieuwe verkiezingen plaatsvinden, hangt af van de opdracht die de koningin aan de (in)formateur meegeeft.

November

CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen adviseerde vrijdagavond een informateur van CDA-huize. Nadat het gevormde rompkabinet een begroting heeft gepresenteerd kunnen volgens Verhagen op z'n vroegst in november of december verkiezingen worden gehouden.

Tijd

Ook VVD-fractievoorzitter Mark Rutte heeft dat scenario voor ogen. Hij wees er de majesteit vrijdagavond bovendien op dat bij een eerdere stembusgang politieke partijen te weinig tijd hebben om een verkiezingsprogramma en kandidatenlijst voor te bereiden. Rutte ziet nu bij voorkeur als eerste stap het aanwijzen van een formateur of twee informateurs (een van CDA en een van VVD) die de komst van een rompkabinet kunnen voorbereiden.

Bos

PvdA-leider Wouter Bos vindt verkiezingen dit najaar veel te laat. Hij wil meteen naar de stembus. Volgens hem dient het demissionaire kabinet zich in afwachting van de stembusgang zeer terughoudend op te stellen.

Ook D66-fractieleider Lousewies van der Laan schrijft in haar advies aan de koningin verkiezingen "op de kortst mogelijke termijn" wenselijk te achten.