DEN HAAG - De kiezer moet vervroegd naar de stembus. Na de val van het kabinet donderdagavond dringt een meerderheid in de Tweede Kamer aan op vervroegde verkiezingen.


Lousewies van der Laan tijdens het debat over de positie van D66 in de regering donderdagmiddag in de Tweede Kamer

Coalitiepartijen CDA en VVD willen na een consultatieronde door koningin Beatrix het liefst een minderheidskabinet vormen dat een volwaardige begroting voor 2007 voorbereidt. Daarna kunnen volgens de christendemocraten vervroegde verkiezingen komen. De oppositie wil zo snel mogelijk nieuwe verkiezingen.

Crisis

De val van het tweede kabinet-Balkenende is het gevolg van twee dagen crisis die begonnen met het debat over de nationaliteit van het voormalige VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali. VVD-minister Rita Verdonk van Vreemdelingenzaken kwam ernstig in de problemen toen de D66-fractie samen met de oppositie haar aftreden eiste omdat ze onzorgvuldig heeft gehandeld.

Verdonk moest terugkomen op haar eerdere besluit dat Hirsi Ali nooit een Nederlands paspoort zou hebben gehad. Verdonk weigerde echter op te stappen, waarna D66 het vertrouwen in het kabinet opzegde.

Ontslag

Nadat vervolgens de D66-bewindslieden Laurens Jan Brinkhorst, Alexander Pechtold en Medy van der Laan hun ontslag indienden, zag premier Jan Peter Balkenende geen kans meer zijn kabinet te redden. In een verklaring in de Tweede Kamer kondigde hij aan vrijdag het ontslag van zijn kabinet bij koningin Beatrix in te dienen. Zij zal vervolgens haar naaste adviseurs en alle fractievoorzitters raadplegen over de ontstane situatie.

Zalm

Pechtold, Brinkhorst en Van der Laan zijn nu definitief weg, de rest van het kabinet zal de komende tijd demissionair zijn. VVD-vicepremier Gerrit Zalm wil dat zo snel mogelijk weer een missionair kabinet aantreedt dat met Prinsjesdag een volwaardige begroting voor 2007 presenteert. Het huidige kabinet was volgens hem juist bezig met een "hele mooie begroting".

CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen en zijn VVD-collega Mark Rutte benadrukken eveneens dat het hervormingsbeleid van het kabinet de komende tijd zoveel mogelijk moet worden voortgezet.

De teleurstelling bij CDA en VVD over het optreden van coalitiegenoot D66 is groot. Verhagen vindt het "onbegrijpelijk" dat D66 heeft aangestuurd op de val van het kabinet, "net nu we beginnen te oogsten".

Begrip

Wel heeft hij begrip voor de D66-bewindslieden. Die konden volgens hem na het intrekken van het vertrouwen in het kabinet door D66-fractieleider Lousewies van der Laan niet anders dan aftreden. De juist donderdag aangetreden VVD-fractievoorzitter Mark Rutte noemde het optreden van D66 "schandalig".

De oppositie ziet niets in lijmpogingen of de vorming van een minderheidskabinet. Volgens PvdA-leider Wouter Bos is een nieuw kabinet noodzakelijk. "De kiezer moet zich daarover uitspreken, liefst al in het najaar", aldus Bos.