DEN HAAG - CDA en VVD willen samen een minderheidscoalitie vormen nu D66 zijn steun aan het kabinet heeft ingetrokken. "We willen samen op een nette manier de rit uitzitten", zei de nieuwe VVD-fractieleider Mark Rutte donderdag.


D66 ministers Laurens Jan Brinkhorst en Alexander Pechtold (R) van D66 vervoegen zich achter de tafel naast premier Jan Peter Balkenende bij het debat over de positie van D66 in de regering

De twee partijen beschikken samen weliswaar niet over een Kamermeerderheid, maar verwachten steun van de LPF of andere oppositiepartijen te kunnen krijgen voor hun beleid. Ze willen met deze partijen niet vooraf afspraken maken over 'gedoogsteun'.

Verdonk

D66-fractieleider Lousewies van der Laan trok donderdag namens haar fractie de steun voor het kabinet in nadat was gebleken dat minister Rita Verdonk (Vreemdelingenzaken) gewoon aanblijft. D66 had donderdagochtend een oppositiemotie van afkeuring tegen Verdonk gesteund vanwege haar optreden in de Hirsi Ali-kwestie.

De motie kreeg geen meerderheid, maar D66 eiste niettemin het vertrek van Verdonk. Nadat het kabinet had duidelijk gemaakt een niet aangenomen motie niet te willen uitvoeren, zegde Van der Laan de D66-steun aan het kabinet op. Ze ging er daarbij vanuit dat premier Jan Peter Balkenende donderdag nog naar de koningin zou gaan om het ontslag van zijn kabinet aan te bieden.

Of de premier dat doet, moet donderdagavond blijken. CDA en VVD vinden dat echter niet nodig. Volgens hen verzet het staatsrecht zich niet tegen het doorregeren van een minderheidscoalitie.

Schande

De linkse oppositiepartijen spraken schande van de opstelling van CDA en VVD. Zij prezen de moed van Van der Laan en noemden haar houding staatsrechtelijk zuiver. Volgens PvdA-leider Wouter Bos heeft de koningin Balkenende drie jaar terug de opdracht gegeven een regering te vormen die op een meerderheid in de Kamer kan rekenen. Nu die meerderheid is weggevallen, rest de premier niets anders dan een gang naar de koningin, vindt Bos.

Maar Rutte en CDA-fractieleider Maxime Verhagen kijken daar heel anders tegen aan. Volgens Verhagen hoeft een "coalitiebreuk" staatsrechtelijk geen gevolgen te hebben. Pas als een motie van wantrouwen is aangenomen, dient het kabinet op te stappen, betoogde hij.

D66-ministers

Onduidelijk is nog wat de D66-ministers Laurens Jan Brinkhorst en Alexander Pechtold zullen doen. Ze hebben zich achter het kabinetsstandpunt geschaard dat de motie over Verdonk niet uitgevoerd hoeft te worden. Maar volgens Van der Laan betekent dat niet dat ze het oneens zijn met het standpunt van de D66-fractie.

De ministers Pechtold en Brinkhorst maakten donderdagavond bekend uit het kabinet te stappen.

Premier Jan Peter Balkenende heeft de voltallige ministerraad bij elkaar geroepen voor overleg over de politieke situatie. Daarbij zijn ook de staatssecretarissen aanwezig.