DEN HAAG - De PvdA en GroenLinks hebben woensdag niet alleen minister Rita Verdonk (Vreemdelingenzaken) maar ook premier Jan Peter Balkenende hard aangevallen voor hun optreden in de affaire over Ayaan Hirsi Ali. Verdonk heeft volgens hen onjuist en onzorgvuldig gehandeld en Balkenende heeft haar niet gecorrigeerd.

De oppositie vindt de hele kwestie een "beschamende" vertoning die veel schade heeft opgeleverd in het buitenland. Volgens PvdA-leider Wouter Bos was alle ellende te vermijden geweest als Verdonk in mei gewoon meer tijd had genomen om de zaak te onderzoeken.

GroenLinks-fractieleider Femke Halsema vond dat Verdonk "onvolledig, onzorgvuldig, ontijdig, onjuist en onbehoorlijk" is geweest. Als zij dat niet kan weerleggen, kunnen politieke gevolgen niet uitblijven, dreigde Halsema. Het CDA en de VVD toonden zich tevreden met de uitkomst dat Hirsi Ali haar Nederlanderschap behoudt. D66 wil nog eerst opheldering.

Schuldverklaring

Vooral de schuldverklaring die Hirsi Ali heeft moeten ondertekenen om haar paspoort te behouden, zette veel kwaad bloed. Bos noemde de verklaring juridisch irrelevant, moreel laakbaar en rechtsstatelijk volstrekt ongepast. André Rouvoet (ChristenUnie) sprak van "politieke chantage" en noemde dat "ontluisterend".

Ook VVD-fractieleider Willibrord van Beek kon niet anders dan constateren dat het laatste deel van de verklaring, waarin Hirsi Ali zegt dat zij Verdonk op het verkeerde been heeft gezet, niet relevant was. Hij wil uitleg daarover.

Van Beek liet zich vooralsnog niet uit zijn tent lokken door Bos en Halsema om een waardeoordeel te geven over de handelwijze van de VVD-bewindsvrouw. Wel betreurde hij de uitlatingen die zowel Verdonk als Hirsi Ali in de media heeft gedaan over de schuldvraag.

Politieke reden

Halsema zag in de verklaring geen andere dan een politieke reden: het afdekken van de aftocht van de minister. Halsema, die het spoeddebat had aangevraagd, wil ook van Balkenende weten hoe hij over de gang van zaken denkt. "Is dit het nieuwe boegbeeld van uw normen en waardencampagne?"

PvdA

De PvdA, de grootste oppositiepartij, kraakte "de beschamende" gang van zaken waarbij Verdonk alleen maar haar gezicht probeerde te redden. De brief van de minister was "een grote witwasoperatie" om ervoor te zorgen dat Verdonk op het pluche mag blijven zitten, zei Bos.

Soortgelijke gevallen

Verhagen (CDA) vindt dat nu alle soortgelijke gevallen op gelijke manier moeten worden behandeld en tot dezelfde uitkomst moeten leiden: het behoud van het Nederlanderschap. "Van klassenjustitie is en kan geen sprake zijn".

De Wit

SP-Kamerlid Jan de Wit hekelde het "gedraai, gemarchandeer en geritsel" om een politiek probleem op te lossen. De verklaring van Hirsi Ali doet volgens hem niets af aan de verantwoordelijkheid van de minister. Het optreden van Verdonk in deze zaak is "bedroevend", constateerde De Wit. Hij verwacht dat ze nu ruimhartig omgaat met iedereen die in een vergelijkbare situatie als Hirsi Ali verkeert. "Gelijke monniken, gelijke kappen."

De ChristenUnie vindt het optreden van Verdonk nog altijd "onzorgvuldig, niet overtuigend en ongeloofwaardig". SGP-fractievoorzitter Bas van der Vlies noemde de hele kwestie "moreel beschadigend en beschamend".

Geen druk

Balkenende liet tijdens het spoeddebat weten dat het kabinet Ayaan Hirsi Ali niet onder druk heeft gezet om de verklaring te tekenen waarin ze erkent dat ze minister Rita Verdonk (Vreemdelingenzaken) op het verkeerde been heeft gezet. Ook is er geen politieke deal met haar gesloten.

De verklaring die Hirsi Ali maandag heeft getekend, is in "normaal overleg" met haar advocaat tot stand gekomen en diende als onderdeel van het bewijsmateriaal in de kwestie, aldus Balkenende. De inhoud van de verklaring was aanvankelijk "prematuur en niet doeltreffend" en is vervolgens gewijzigd.

Hirsi Ali heeft met haar uitlatingen in Zembla voor zichzelf een probleem gecreëerd en "dingen over zichzelf uitgeroepen", zei de premier. Op basis daarvan kon Verdonk volgens hem niet anders dan actie ondernemen. Balkenende vindt het "buitengewoon vervelend" wat er is gebeurd. Maar hij benadrukte dat het wel is begonnen met de uitlatingen van Hirsi Ali, "die niet onbeantwoord konden blijven".