DEN HAAG - Slechts gekleed in zwarte boxersshorts droeg een groep studenten woensdag in Den Haag het hoger onderwijs ten grave. Het is een van de vele acties waarmee studenten in het hele land zich opwarmen voor een grote demonstratie die ze volgende week in de residentie willen houden.

De actie wordt gehouden aan de vooravond van de behandeling van de onderwijsbegroting in de Tweede Kamer. Daaruit blijkt dat Nijs de komende jaren 358 miljoen euro moet besparen op de uitgaven voor het hoger onderwijs.

Felle kritiek oppositie

Niet alleen studenten, ook hoge scholen, universiteiten, bonden en de Tweede-Kamerfracties van de PvdA, D66, Groenlinks en SP hebben felle kritiek op de plannen van staatssecretaris Nijs (Onderwijs). Ondanks die kritiek heeft de staatssecretaris beloofd dat ze dinsdag naar de demonstratie zal komen.

De studenten zijn bang dat zij persoonlijk vooral de dupe zullen worden van de bezuinigingen. De instellingen daarentegen vrezen onder meer tekorten voor huisvesting en wetenschappelijk onderzoek. De vereniging van universiteiten VSNU zegt dat de voorgestelde bezuinigingen onmogelijk uit te voeren zijn. Sinds 1980 zijn zij er al 40 procent op achteruitgegaan, terwijl het aantal studenten is gestegen. Nijs heeft zelf ook al gezegd dat ze denkt dat er nog weinig bij de instellingen valt te halen.

'Bedrijfsleven moet maar duit in zakje doen'

De staatssecretaris heeft gesuggereerd dat het bedrijfsleven ook maar een duit in het zakje moet doen. Als het hoger onderwijs voor 30 procent door het bedrijfsleven betaald moet worden, zoals Nijs volgens de studenten voorstelde, vrezen studenten echter voor het voortbestaan van voor het bedrijfsleven minder aantrekkelijke opleidingen.

Woensdag hield Nijs studenten in Utrecht echter voor dat het Rijk de publieke onderwijstaak van de instellingen wel volledig blijft betalen. Ze vindt alleen dat hoge scholen en universiteiten meer ruimte moeten krijgen om bijvoorbeeld contractonderwijs te verzorgen of andere activiteiten met het bedrijfsleven te ontplooien. Ze noemde Universiteit Twente (UT) als voorbeeld. De UT heeft een omzet die voor de helft bestaat uit rijksbijdragen. De rest komt uit andere bronnen.

De urgentie voor Nijs om andere financieringsstromen te vinden is groot, aangezien er binnenkort een tweede ronde van de GATS-onderhandelingen op stapel staat. GATS, een verdrag over de vrije handel in diensten, is gesloten in de wereldhandelsorganisatie (WTO).

Het risico bestaat dat de uitkomst van deze onderhandelingen betekent dat iedere buitenlandse onderwijsinstelling of buitenlandse student dezelfde aanspraak kan maken op financiering voor studies van de Nederlandse overheid.

Groningers gaan niet vanwege tentamens

Een groot aantal studenten krijgt volgende week dinsdag vrijstelling van verschijningsplicht, opdat ze naar Den Haag kunnen gaan. Een luxe die niet geldt voor bijvoorbeeld studenten uit Groningen. De Groninger Studentenbond steunt de acties wel, maar roept op wegens de tentamens niet massaal naar Den Haag te gaan. De bond houdt een eigen actie in Groningen.

In Wageningen, Maastricht en Leiden is dit geen probleem. Daar zijn vrijstellingen verleend. In Leiden staan gratis bussen klaar om demonstranten te vervoeren naar de hofstad.