PODGORICA - Terwijl staatshoofden en regeringsleiders Montenegro maandag volop feliciteerden met de keus voor onafhankelijkheid, dreigen tegenstanders van de afscheiding van Servië het feestje te bederven. Zij eisten maandag een hertelling van de stemmen. Volgens de voorlopige uitslag stemde 55,4 procent van de kiesgerechtigden in met onafhankelijkheid.

De pro-Servische partijen in het Balkanland willen dat de stemmen in alle bureaus worden herteld. Ook moeten volgens hen in een aantal stemlokalen, waar de opkomst enorm was, de handtekeningen in het kiesregister worden vergeleken met die op de identiteitsbewijzen van de kiezers.

Vrij en eerlijk

Desondanks oordeelden waarnemers dat het referendum "vrij en eerlijk" was verlopen. De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) constateerde geen grote gebreken. "Het resultaat geeft de wil van het volk weer", aldus OVSE-voorzitter en minister van Buitenlandse Zaken van België, Karel De Gucht.

Het is nog onduidelijk welke invloed de eis tot hertelling heeft op de plannen van de regering om snel instemming te krijgen van het parlement van Montenegro. Dat moet het afscheidingsvoorstel met tweederde meerderheid goedkeuren. Dat geldt als een formaliteit, aldus een regeringsfunctionaris.

Vorm

Een anonieme westerse diplomaat zei dat de eis meer "voor de vorm" is en weinig kans maakt. Slechts in twee van de ruim 1100 stemlokalen zou mogelijk een hertelling aan de orde zijn, aldus een anonieme bron bij de kiescommissie.

Miniem

De massaal opgekomen stemgerechtigden in Montenegro (650.000 inwoners) stemden slechts met een minieme meerderheid voor zelfstandigheid. De Europese Unie had geëist dat de opkomst ten minste 50 procent zou bedragen en dat zeker 55 procent van de kiezers de afsplitsing zou steunen. Het werd slechts 0,4 procentpunt boven die limiet.

Met de uitslag van het referendum is de totale opsplitsing van het voormalig Joegoslavië een feit. Die begon vijftien jaar geleden en resulteerde in veel bloedvergieten in Kroatië, Bosnië-Hercegovina en de Servische provincie Kosovo.

Partners

Hun voormalige partners in Joegoslavië verwelkomden maandag de uitslag van het referendum. De Kroatische president Stipe Mesic was het eerste staatshoofd dat zijn Montenegrijnse ambtgenoot Filip Vujanovic gefeliciteerde. Ook onder meer Albanië, Macedonië en de Bosnische Serviërs erkenden de uitslag. 's Avonds was het alleen nog wachten op een officiële reactie van de regering in Servië.

Felicitaties kwamen er ook van de buitenlandcoördinator van de Europese Unie, Javier Solana. De man die de architect was achter de in 2003 gevormde unie tussen Servië en Montenegro noemde de stemming "succesvol". Brussel wil snel met het Balkanland gaan praten over een nieuw stabilisatie- en associatieakkoord.

Voorportaal

Dergelijke akkoorden gelden als het voorportaal voor lidmaatschap van de 25 leden tellende unie. Toetreding tot de Unie is het grote doel van premier Milo Djukanovic, de drijvende kracht achter het onafhankelijkheidsstreven.

De komende tijd zullen beide volken in de praktijk nog weinig merken van de afsplitsing. De republieken hebben al andere wetten, gebruiken en munteenheden en delen alleen het buitenlands beleid en defensie. Het gezamenlijke parlement staat maar al te vaak leeg.

Doorgangsregeling

Maar historisch en cultureel zijn de banden diep. Duizenden Serviërs hebben familieleden en bezittingen in de ruige bergstaat, terwijl vele Montenegrijnen in Servië wonen en werken. Bovendien vormde Montenegro tot nog toe de enige verbinding van Servië met de zee. Belgrado zal graag een speciale doorgangsregeling afspreken.

Deze wens maakt volgens waarnemers de onderhandelingspositie van Montenegro bij het verdelen van de bezittingen van de unie sterk.