AMSTERDAM - In heel Nederland zijn donderdag de slachtoffers herdacht van de Tweede Wereldoorlog, latere oorlogshandelingen en vredesmissies. Koningin Beatrix en prins Willem-Alexander legden kort voor 20.00 uur een krans bij het Nationaal Monument op de Dam in Amsterdam. Daarna werd twee minuten stilte in acht genomen.

Bekijk video: Modem/ Breedband

Ongeveer 18.000 mensen woonden de herdenking op de Dam bij. Het was de 61e keer dat stil werd gestaan bij degenen die het leven lieten. H. Tjeenk Willink, vice-president van de Raad van State, hield op de Dam een toespraak.

Hij vroeg zich af "wat wisten we toen" en "wie neemt het woord wanneer de beginselen van de rechtsstaat met voeten worden getreden. Hoe heldhaftig,vastberaden en barmhartig zijn wij dan zelf?"

Democratie moet worden gekoesterd, meent Tjeenk Willink, omdat "er ruimte is voor geluiden uit een andere werkelijkheid". Al is die niet vanzelfsprekend, "het vereist denken; nadenken; her-denken".

De 17-jarige Annemarije Baars droeg haar zelfgeschreven gedicht 'Gesloten deur' voor, waarin de scholiere schrijft dat "oorlog het leven achter een gesloten deur houdt". Baars is de winnares van de wedstrijd 'Dichter bij 4 mei' die dit jaar in Friesland werd gehouden.

Bloemen

Nadat ook andere organisaties van oorlogsbetrokkenen en 61 leerlingen bloemen hadden gelegd, opende koningin Beatrix het defilé. Voor de plechtigheden op de Dam, bezocht de koningin met Willem-Alexander, prinses Máxima en minister-president Balkenende de jaarlijkse herdenkingsbijeenkomst in de Nieuwe Kerk in Amsterdam.

Dichter en theoloog Huub Oosterhuis sprak de hoop uit dat "een einde zal komen aan de jacht op mensen, onrecht-honger-haat-en-geweld overal, in de wereld. Mogen onze kinderen dát nog beleven". Hoofdkrijgsmachtspredikant G. Bikker sloot de dienst af met het gebed Onze Vader.

Balkenende

Premier Balkenende was eerder op de dag op het ereveld in Loenen, waar bijna 4000 Nederlandse oorlogsslachtoffers begraven liggen. Daar zei hij dat "wij allemaal wachters zijn van de vrijheid. Wij allemaal moeten alert zijn op datgene wat in onze directe omgeving de vrijheid ondermijnt. Discriminatie. Onverdraagzaamheid. Antisemitisme. Verspreiding van haat", aldus de minister-president.

Binnenhof

Samen met de voorzitters van Eerste en Tweede Kamer woonde hij ook de herdenking op het Binnenhof in Den Haag bij. De premier en voorzitter Weisglas van de Tweede Kamer legden een krans bij de Erelijst van Gevallenen.

In een korte toespraak herinnerde Weisglas eraan dat "vrijheid nooit af is". "Laten we nooit vergeten dat ons land ooit geen vrijheid en vrede kende. Laten wij de mensen die nu - waar ook ter wereld - geen vrijheid kennen niet vergeten."

Extra herdenkingsdag

Prof. Johannes Houwink ten Cate, directeur van het Centrum voor Holocaust en Genocidestudies, pleitte donderdag voor een extra herdenkingsdag om de holocaustslachtoffers te herdenken. Die extra dag zou 27 januari moeten zijn, aldus Houwink ten Cate.

"Dan wordt in heel Europa de bevrijding van concentratiekamp Auschwitz herdacht." Houwink ten Cate pleit voor de extra herdenking om zo een "gedeelde herinnering met onze Oost-Europese buren te gedenken".

Bevrijdingsdag

Na de dodenherdenking volgt vrijdag Bevrijdingsdag. Dit jaar staat het thema 'Vrijheid maak je met elkaar' centraal. De afsluiting van de Bevrijdingsdag is traditiegetrouw een concert op en rond de Amstel voor theater Carré in Amsterdam. Koningin Beatrix en premier Balkenende zullen dit concert bijwonen.