AMSTERDAM - De Venezolaanse president Hugo Chavez waarschuwt de Venezolanen keer op keer voor een dreigende invasie door de Verenigde Staten. Hij is nu begonnen zowel burgermilities als het leger te trainen om daaraan weerstand te bieden, op de enige manier die soelaas biedt tegen een veel beter uitgeruste legermacht: door de bergen in te gaan en een guerrillaoorlog te voeren.

Steeds meer aanhangers van de president, zelf ooit commandant van de paratroepen, geven gehoor aan zijn oproep. Chavez wil dat een miljoen gewapende mannen en vrouwen inzetbaar zijn als reservisten van het leger. 150.000 burgers hebben zich al aangemeld. Daarmee is het reguliere leger, dat uit honderdduizend militairen bestaat, in omvang voorbijgestreefd.

Mobilisatie

In 2004 waren er nog dertigduizend reservisten, zegt generaal Albert Muller Rojas, militair adviseur van Chavez. Tegenstanders van Chavez zeggen dat hij met de mobilisatie een middel in handen heeft om zijn politieke tegenstanders te onderdrukken en zijn presidentschap desnoods met geweld te verdedigen.

De Venezolanen organiseren zichzelf ook per buurt in militie-eenheden voor de Territoriale Garde. Duizenden vrijwilligers van de Territoriale Garde - huisvrouwen, studenten, bouwvakkers - volgen een training, waarvoor ze omgerekend per keer zes euro ontvangen. "We worden een land van soldaten", zegt Roberto Salazar, een 49-jarige werkloze, die net samen met andere vrijwilligers een parcours heeft afgelegd waarbij hij onder meer onder prikkeldraad door moest kruipen en zich door een modderige greppel moest worstelen.

Sloppenwijken

De burgersoldaten van Venezuela komen vooral uit de sloppenwijken, waar Chavez de meeste aanhangers heeft. Ze trainen in het weekend, leren hoe ze een vuurwapen moeten bedienen en doorlopen in wolken van traangas hindernisbanen. "Wij Venezolanen moeten weten hoe we soldaten moeten zijn zodat we ons vaderland en onze president kunnen verdedigen", zegt Salazar.

Chavez is ervan overtuigd dat een coup in 2002, waardoor hij korte tijd onttroond werd, de goedkeuring van Washington genoot. De VS erkenden de interim-regering vrijwel meteen. Uit documenten van de Amerikaanse inlichtingendienst blijkt dat de CIA ervan op de hoogte was dat officieren samenzwoeren tegen Chavez.

Chavez zegt dat alle Venezolanen zich moeten opmaken voor een "verzetsoorlog" en hij heeft opgemerkt dat de bergen rond de hoofdstad Caracas prima bescherming bieden. "Het Amerikaanse imperium bedreigt het voortbestaan van de mens", zei hij dinsdag in een speech. "Er is een grote strijd gaande in de wereld die ons verplicht ons voor te bereiden", zei Chavez verwijzend naar honger, de oorlog in Irak en Amerikaanse dreigementen richting Iran. Hij repte van een wereldwijde strijd tegen een "imperium dat ons allen tot slaaf wil maken".

Asymmetrische oorlog

Venezolaanse defensiefunctionarissen zeggen intussen dat het land zich klaar moet maken voor een "asymmetrische" oorlog, militair jargon voor het gebruik van onconventionele middelen tegen een traditioneel leger. De reservisten krijgen enkele van de oude Belgische FAL-geweren van het leger uitgereikt, zodra Venezuela honderdduizend nieuwe kalasjnikovs - een per militair - uit Rusland heeft ontvangen.

De VS vrezen dat Chavez mogelijk probeert de revolutie te exporteren. Chavez noemt dat een verzinsel, en zegt dat de wapens nodig zijn voor de bewapening van een miljoen Venezolanen. De burgermilities krijgen geen vuurwapens, maar hun commandanten zeggen dat wapens in geval van nood beschikbaar worden gesteld.

Critici

Critici beschuldigen Chavez er ook van dat hij naar Cubaans voorbeeld zijn macht probeert te bestendigen door soldaten gemeenschapstaken te geven en hen bijvoorbeeld in te zetten als verkeersagent of verplegers in klinieken voor armen.

"De toewijding van het leger is een van de twee redenen dat Chavez kan overleven. De andere reden is de toewijding van de armen", zegt Larry Birns van de COHA, een denktank voor betrekkingen tussen de VS en Latijns-Amerika. "Het vormen van een gewapende burgermilitie is een wanhoopsdaad. Hij heeft wellicht het gevoel dat hij een deel van het leger niet kan vertrouwen." Volgens Birns is het onwaarschijnlijk dat Washington ooit zal besluiten Venezuela binnen te vallen om Chavez omver te werpen. Eerder zal de Amerikaanse regering Chavez' potentiële rivalen in het leger steunen.

Spionage

Chavez op zijn beurt beloont loyaliteit binnen het leger door ruimhartige loonsverhogingen. In februari wees Chavez nog een Amerikaanse militair attaché uit op beschuldiging van spionage. In reactie daarop gelastte Washington een Venezolaanse diplomaat de VS verlaten. De VS ontkennen dat ze Chavez omver willen werpen.

De Amerikaanse ambassadeur in Venezuela, William Brownfield, stelt zich terughoudend op in zijn uitspraken over de Venezolaanse reservistenmacht. "Het land moet zelf weten hoe groot de reservistenmacht moet zijn, welke hiërarchische structuur deze moet hebben en of deze ook echt in elke wijk, stad en dorp aanwezig moet zijn", aldus Brownfield.

Varkensbaai

Chavez herinnert de Venezolanen er graag aan dat de VS Grenada en Panama zijn binnengevallen om regimes omver te werpen die zij als vijandig beschouwden. In beide gevallen werd het verzet snel gebroken. Het liefste zou Chavez het voorbeeld volgen van het Varkensbaai-incident in 1961, waarbij een invasie van door de CIA gesteunde Cubaanse huurlingen door Cuba werd afgeslagen. Dinsdag stond Chavez er samen met de Cubaanse minister van buitenlandse zaken Felipe Perez Roque bij stil dat die invasie 45 jaar geleden plaatsvond.

De couppoging in 2002 noemde hij de Venezolaanse versie van het Varkensbaai-incident. Volgens Chavez maakte het leger destijds melding van een Amerikaans vliegdekschip en onderzeeërs bij de kust en vlogen er Amerikaanse vliegtuigen en helikopters over land. Ook noemde hij de oefeningen door de Amerikaanse marine in het Caribisch gebied deze maand een bedreiging voor Cuba en Venezuela. "We zijn niet bang voor ze, en als ze besluiten terug te komen zullen we ze verslaan", zei hij.